Μπορούμε να προλάβουμε ένα εγκεφαλικό επεισόδιο;
Παγκοσμίως το εγκεφαλικό επεισόδιο αποτελεί από τα σημαντικότερα θέματα δημόσιας υγείας. Κάθε χρόνο σημειώνονται 10,3 εκατομμύρια νέα περιστατικά. Είναι μια από τις κύριες αιτίες θανάτου και η βασική αιτία για τη λειτουργική έκπτωση του οργανισμού.
Το 20% των ατόμων που θα επιβιώσουν μετά από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο υπολογίζεται ότι θα χρειαστούν τουλάχιστον 3μηνη φροντίδα. Το 15%, θα υποστεί μόνιμη λειτουργική βλάβη. Ένα πολύ ενδιαφέρον στατιστικό είναι ότι ενώ οι θάνατοι από εγκεφαλικό έχουν μειωθεί την τελευταία 20ετία, το ποσοστό εκδήλωσής του έχει αυξηθεί κατά 42% στις αναπτυγμένες χώρες και κατά 100% στις αναπτυσσόμενες.
Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι ενώ η αντιμετώπιση ενός εγκεφαλικού και η επιβίωση έχει βελτιωθεί, η πρόληψη ακόμη υστερεί!
Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για ένα εγκεφαλικό;
Οι παράγοντες κινδύνου για την εκδήλωση ενός εγκεφαλικού επεισοδίου χωρίζονται σε τροποποιήσιμους και μη τροποποιήσιμους.
Η ηλικία, το φύλο, η εθνικότητα και το οικογενειακό ιστορικό ανήκουν στους μη τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. Η διατροφή, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η σωματική δραστηριότητα, το σωματικό βάρος και ο έλεγχος των καρδιομεταβολικών δεικτών (αρτηριακή πίεση, γλυκόζη κτλ) αποτελούν τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου.
Μάλιστα, σύμφωνα με δεδομένα του Global Burden of Disease 2013, στους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου μπορεί να οφείλεται το 90% της σοβαρότητας ενός εγκεφαλικού επεισοδίου και ο έλεγχός τους να μειώσει κατά 75% τη βαρύτητά του.
Μπορεί το σωματικό βάρος να επηρεάσει την εμφάνιση εγκεφαλικού;
Τόσο ο χαμηλός όσο και ο υψηλός Δείκτης Μάζας Σώματος μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την εμφάνιση εγκεφαλικού.
Φαίνεται ότι ο υποσιτισμός και το πολύ χαμηλό σωματικό βάρος αυξάνουν τον κίνδυνο για εγκεφαλικό επεισόδιο. Από την αντίθετη πλευρά, το υπερβάλλον σωματικό βάρος και η παχυσαρκία αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο για εγκεφαλικό κατά 22% και 64% αντίστοιχα.
Γι’ αυτό το λόγο ένα από τα μέτρα πρόληψης αποτελεί η μείωση του σωματικού βάρους σε περίπτωση υπέρβαρου και παχυσαρκίας.
Πώς μπορούμε να προλάβουμε ένα εγκεφαλικό επεισόδιο
Κατανάλωση φυτικών ινών
Φυτικές ίνες μπορούμε να βρούμε στα φρούτα, στα λαχανικά, στα όσπρια και στα δημητριακά ολικής άλεσης (πχ ζυμαρικά, ψωμί κτλ).
Σχετικά με τα φρούτα και λαχανικά, οι συστάσεις για την πρόληψη του εγκεφαλικού επεισοδίου αναφέρουν να αυξήσουμε την καθημερινή κατανάλωσή τους. Μάλιστα φαίνεται ότι για κάθε μια μερίδα φρούτου ή λαχανικού που προσθέτουμε στη διατροφή μας μειώνεται κατά 6% ο κίνδυνος εμφάνισης εγκεφαλικού.
Προστατευτική δράση φαίνεται να έχουν τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά (όπως σπανάκι), τα στραυρανθή (όπως το μπρόκολο) και τα εσπεριδοειδή. Αντίστοιχα, η κατανάλωση δημητριακών ολικής άλεσης, όπως ζυμαρικά και αλεύρι ολικής άλεσης, καστανό ρύζι κ.α, σχετίζεται με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης τόσο αιμορραγικού όσο και ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου.
Προέλευση ζωικών πρωτεϊνών
Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζει από ποια πηγή προσλαμβάνουμε τις ζωικές πρωτεΐνες της διατροφής μας!
Συγκεκριμένα, η κατανάλωση ψαριού φαίνεται ότι δρα ευεργετικά στην πρόληψη του εγκεφαλικού. Σύμφωνα με μετα-ανάλυση μελετών, η κατανάλωση ψαριού 3 φορές την εβδομάδα σχετίζεται με 6% μικρότερο κίνδυνο για εγκεφαλικό επεισόδιο.
Αντίθετα, η κατανάλωση κόκκινου κρέατος συνδέεται αρνητικά με την εμφάνιση εγκεφαλικού. Δεδομένα από 84.010 γυναίκες της Nurse’s Health Study και 43.150 άνδρες της Health Professionals Follow up Study έδειξαν ότι η κατανάλωση κόκκινου κρέατος πάνω από 1 φορά την εβδομάδα σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για εγκεφαλικό επεισόδιο.
Κατανάλωση αλατιού, καλίου και μαγνησίου
Η υψηλή κατανάλωση νατρίου, το οποίο προέρχεται από την κατανάλωση αλατιού, σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης εγκεφαλικού.
Η μείωση της κατανάλωσης αλατιού οδηγεί σε μείωση της συστολικής και της διαστολικής πίεσης, η οποία μπορεί να προλάβει ένα εγκεφαλικό επεισόδιο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) συστήνει την κατανάλωση έως 2g νατρίου την ημέρα, η οποία αντιστοιχεί σε ένα κουταλάκι του γλυκού προστιθέμενου αλατιού.
Ωστόσο, γνωρίζουμε ότι πολλά τρόφιμα που καταναλώνουμε έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι (όπως ψωμί, τυριά, fast food κ.α.). Γι’ αυτό το λόγο είναι σημαντικό να διαβάζουμε τις ετικέτες τροφίμων όταν επιλέγουμε ένα τρόφιμο. Αντίθετα, η κατανάλωση καλίου και μαγνησίου φαίνεται να είναι ευεργετική για την πρόληψη του εγκεφαλικού. Συστήνεται η κατανάλωση > 4,7g καλίου την ημέρα. Η σύσταση για μαγνήσιο είναι για τους άνδρες 410mg και για τις γυναίκες 320mg την ημέρα.
Τρόφιμα πλούσια σε κάλιο είναι τα φρούτα, τα λαχανικά και τα γαλακτοκομικά. Αντίστοιχα, τρόφιμα πλούσια σε μαγνήσιο είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, οι ξηροί καρποί κλπ. Για την κάλυψη των ημερήσιων αναγκών σε μαγνήσιο ενδεχομένως καλό θα είναι να εξεταστεί και η λήψη ενός συμπληρώματος διατροφής.
Αλκοόλ
Η σχέση του εγκεφαλικού με το αλκοόλ είναι κάπως πολύπλοκη. Οι μελέτες δείχνουν ότι η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ δεν είναι επιβαρυντική για την εμφάνιση εγκεφαλικού.
Συγκεκριμένα, καλό θα είναι να μην ξεπερνούνται οι 2 μερίδες αλκοόλ την ημέρα για τους άνδρες και τη 1 μερίδα αλκοόλ για τις γυναίκες. 1 μερίδα αλκοόλ αντιστοιχεί σε:
- 330ml μπύρα
- 150ml κρασιού
- 40ml ενός υψηλόβαθμού ποτού
Ωστόσο, σε ένα άτομο που δεν συνηθίζει να καταναλώνει αλκοόλ δεν προτείνεται να το εισάγει στην καθημερινότητά του για την πρόληψη από εγκεφαλικό επεισόδιο.
Κάπνισμα
Σε σχέση με το κάπνισμα τα δεδομένα είναι πιο ξεκάθαρα.
Συστήνεται η διακοπή του καπνίσματος τόσο για τα άτομα υψηλού κινδύνου εμφάνισης εγκεφαλικού όσο και για τα άτομα που έχουν επιβιώσει από ένα επεισόδιο. Ο Π.Ο.Υ. εδώ και αρκετά χρόνια ασχολείται με την εφαρμογή νομοθετικών πλαισίων και εκστρατειών για τη διακοπή του καπνίσματος σε όλες τις χώρες παγκοσμίως.
Παρ’ ότι αρκετές χώρες έχουν εφαρμόσει μέτρα, με πιο αποτελεσματικό την αύξηση της τιμής του καπνού, υπάρχει ακόμη μεγάλο περιθώριο βελτίωσης.
Σωματική δραστηριότητα
Η χαμηλή σωματική δραστηριότητα σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης εγκεφαλικού επεισοδίου αλλά και με αυξημένο κίνδυνο για κινητικά προβλήματα στους επιβιώσαντες ενός επεισοδίου.
Οι συστάσεις για τη σωματική δραστηριότητα είναι 150 λεπτά μέτρια αερόβιας άσκησης την εβδομάδα και 2 φορές ασκήσεις ενδυνάμωσης των μυών. Πέρα από την οργανωμένη σωματική άσκηση, είναι σημαντικό να περιορίζουμε την καθιστική ζωή στην καθημερινότητά μας.
Σε επίπεδο δημόσιας υγείας, στόχος του Π.Ο.Υ. είναι η αναδιαμόρφωση των πόλεων. Ο στόχος είναι να γίνουν πιο φιλικές ως προς τη σωματική άσκηση και να ενθαρρύνουν αντίστοιχες δραστηριότητες.
Καταλήγοντας
Συνολικά, για να προλάβουμε ένα εγκεφαλικό επεισόδιο είναι σημαντικό να πραγματοποιούμε τακτικά έλεγχο των καρδιομεταβολικών μας δεικτών.
Επιπλέον, πρέπει να αντιμετωπίζουμε αποτελεσματικά τα νοσήματα που συνδέονται με την υγεία της καρδιάς και του εγκεφάλου. Τέτοια είναι η αρτηριακή υπέρταση, η δυσλιπιδαιμία και ο σακχαρώδης διαβήτης.
Σε κάθε περίπτωση, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής είναι απαραίτητες σε μια ολιστική προσέγγιση και μπορούν να μας βοηθήσουν να προλάβουμε ένα εγκεφαλικό επεισόδιο!
Βιβλιογραφία
- Jeyaraj D Pandian et al., Prevention of stroke: a global perspective. Lancet. 2018 Oct 6;392(10154):1269-1278. doi: 10.1016/S0140-6736(18)31269-8
- Martha Apostolopoulou et al., Nutrition in the primary and secondary prevention of stroke. Maturitas. 72 (2012) 29– 34
