Σακχαρώδης Διαβήτης και Ψυχολογία

Τα στοιχεία αυτά μας ταρακουνούν. Ο Διαβήτης εισβάλει στη ζωή μας και απαιτεί συντονισμένη αντιμετώπιση σε προσωπικό, οικογενειακό αλλά και κοινωνικό επίπεδο.
Η ψυχολογία του ασθενή και των ανθρώπων γύρω του επηρεάζει την αντιμετώπιση της ασθένειας, την ίδια όμως στιγμή η ασθένεια επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό την ψυχολογία του ασθενή. Μοιάζει με φαύλο κύκλο.
Η συνεχής προσπάθεια ρύθμισης του Διαβήτη – διατροφή, άσκηση, μετρήσεις ζαχάρου, σωματική φροντίδα, λήψη ινσουλίνης – που δεν έχουν μάλιστα πάντα τα προσδοκώμενα αποτελέσματα, δημιουργεί μεγάλο άγχος και άλλα δυσάρεστα κι επιβαρυντικά συναισθήματα όπως φόβο (τί θα μου συμβεί), θυμό (γιατί σ’ εμένα), κούραση (δεν αντέχω άλλο), κατάθλιψη (παραιτούμαι). Την ίδια στιγμή η επιβαρυμένη συναισθηματική κατάσταση του ασθενή επηρεάζει σημαντικά τη στάση του απέναντι στην ασθένεια και την αντιμετώπισή της. Έτσι, η μη τήρηση όλων ή κάποιων εκ των παραμέτρων της θεραπείας, σε αραιή ή συχνή βάση, είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση σύμφωνα με στοιχεία ερευνών. Οι ασθενείς δυσκολεύονται ν’ αποκτήσουν και να διατηρήσουν με σταθερότητα τον αυτοέλεγχό τους αναφορικά με τον Διαβήτη.
Γίνεται λοιπόν ξεκάθαρο ότι η ψυχολογική υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από Διαβήτη είναι από κάθε άποψη αναγκαία. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ένωση Διαβήτη (American Diabetes Association, www.diabetes.org) οι γενικοί στόχοι της ψυχολογικής παρέμβασης είναι:

• Η βελτίωση της τήρησης της θεραπευτικής αγωγής
• Η ανάπτυξη βοηθητικών τρόπων αντιμετώπισης (πχ. δίαιτα, άσκηση)
• Η αποτροπή συμπεριφορών που επιδεινώνουν την ασθένεια
• Η θεραπεία συναισθηματικών δυσλειτουργιών όπως κατάθλιψη, υπερβολικό άγχος, κλπ.
• Η διάγνωση και θεραπεία πιθανής ψυχοπαθολογίας
• Η καλυτέρευση της λειτουργίας της οικογένειας σε επίπεδο επικοινωνίας αλλά και αντιμετώπισης του Διαβήτη
• Η υποστήριξη για την αντιμετώπιση της υποκλινικής δυσφορίας που προκαλεί ο Διαβήτης.

Η παρέμβαση του Ψυχολόγου είναι ανάλογη με την ηλικία του ασθενή.
Παιδιά: κλείσιμο στον εαυτό, δυσκολία εξωτερίκευσης συναισθημάτων, δυσκολία προσαρμογής στο σχολείο και στη σχέση με τους συνομηλίκους, αλλαγή της συμπεριφοράς, συγκρούσεις με τους γονείς είναι μερικά από τα συνήθη ψυχοκοινωνικά προβλήματα ενός παιδιού με Διαβήτη. Η οικογενειακή θεραπεία προκρίνεται ως η καλύτερη προσέγγιση δεδομένης της ευθύνης των γονιών ως προς τη διαχείριση της ασθένειας και της ανάγκης δικής τους στήριξης ως προς τα δύσκολα συναισθήματα που κι αυτοί βιώνουν, στη νέα ισορροπία που καλούνται να βρουν ως ζευγάρι αλλά και ως οικογένεια. Τα παιδιά χρειάζονται διαθέσιμους γονείς και ο παράγοντας αυτός είναι πολύ σημαντικός στην καλή διαχείριση και πορεία του Διαβήτη.
Έφηβοι: οι ανάγκες εύρεσης προσωπικής ταυτότητας, σταδιακής αυτονόμησης, αποδοχής από συνομήλικους, ερωτικής αφύπνισης και η πληθώρα των ψυχοσωματικών αλλαγών, καθιστούν ένα τεντωμένο σχοινί στο οποίο καλείται να ισορροπήσει ο έφηβος με Διαβήτη. Η οικογενειακή θεραπεία και πάλι προκρίνεται ως η καλύτερη επιλογή καθώς το σύστημα της οικογένειας χρειάζεται κανάλια ουσιαστικής επικοινωνίας και στήριξης όχι μόνο ως προς τις ανάγκες της ασθένειας αλλά και του εφήβου που καλείται να διαχειριστεί όλες αυτές τις αλλαγές στη σκιά του Διαβήτη.
Ενήλικες: ο στόχος είναι κυρίως η αναγνώριση, αποδοχή και τελικά διαχείριση των συναισθημάτων που προκύπτουν από την ύπαρξη και τις απαιτήσεις του Διαβήτη καθώς και η εξερεύνηση και ανεύρεση λειτουργικών τρόπων αντιμετώπισης. Ο απώτερος στόχος είναι το άτομο ν’ αποκτήσει ικανότητες αυτοελέγχου και να μπορεί να διαχειρίζεται όλα τα επίπεδα του εαυτού του (οργανικό, ψυχολογικό, κοινωνικό). Η θεραπεία μπορεί να γίνει σε ατομικό πλαίσιο ή και σε ομαδικό εφόσον υπάρχουν κοινές ανάγκες και αιτήματα στα μέλη της ομάδας.
Είναι σαφές ότι ο Σακχαρώδης Διαβήτης είναι μια πολυδιάστατη ασθένεια και απαιτεί το συνεχή συντονισμό εξειδικευμένης ομάδας θεραπείας. Σε πολλές χώρες του εξωτερικού ο Θεράποντας γιατρός, ο Διαιτολόγος, ο Ποδίατρος, ο Οφθαλμίατρος και ο Ψυχολόγος αποτελούν την ομάδα θεραπείας για τον κάθε ασθενή. Στην Ελλάδα, δυστυχώς, αυτό είναι ανύπαρκτο. Αν θέλουμε όμως ικανοποιητικά αποτελέσματα σε κάθε επίπεδο, οργανικό – ψυχολογικό – κοινωνικό, για τον κάθε ασθενή, η ολιστική αυτή προσέγγιση είναι ο μόνος δρόμος και οφείλει να είναι ο στόχος πολίτη και πολιτείας. Οφείλουμε να δώσουμε στα άτομα με Διαβήτη όλη την απαραίτητη στήριξη ώστε να μπορούν να χαρούν την καθημερινότητά τους και να μπορούν να ονειρευτούν και να δουν τη ζωή τους με προοπτική. Η ασθένεια είναι κομμάτι μας αλλά όχι όλη μας η ύπαρξη, όχι όλη μας η ζωή.