Ο εκφοβισμός στον χώρο εργασίας προσομοιάζει τον σχολικό εκφοβισμό και την ενδοοικογενειακή βία και αποτελεί μια διακριτή μορφή ψυχολογικής κακοποίησης (Kohut, 2008).
Σύμφωνα με τους Namie και Namie (2009), προκειμένου να θεωρηθεί μια αρνητική συμπεριφορά εκφοβισμός, είναι απαραίτητη η παρουσία μιας επαναλαμβανόμενης συμπεριφοράς και κακομεταχείρισης ενός εργαζομένου από έναν ή περισσότερους συναδέλφους, η οποία εμποδίζει τον στόχο να εκπληρώσει με επιτυχία τα εργασιακά του καθήκοντα.
Η κακομεταχείριση μπορεί να έχει τη μορφή απειλητικής συμπεριφοράς, λεκτικής κακοποίησης, εκφοβισμού, επανειλημμένης και αβάσιμης κριτικής, ταπείνωσης, χλευασμού ή σαμποτάζ (Kohut, 2008). Αυτές οι επιθετικές συμπεριφορές μπορούν να αφήσουν τους εργαζομένους να αισθάνονται μονίμως σε εγρήγορση, να βιώνουν έντονο άγχος, φόβο, αδυναμία, ανικανότητα, μειωμένη αυτοπεποίθηση και ντροπή (Kohut, 2008).
Οι Namie και Namie (2009) κάνουν λόγο για ορισμένα σημάδια που υποδηλώνουν ότι το θύμα μπορεί να βιώνει εκφοβισμό:
1. Η αρχή της εργασιακής εβδομάδας αντιμετωπίζεται με τρόμο και αδιαθεσία.
2. Η ύπαρξη μιας διάχυτης ανησυχίας στα αγαπημένα πρόσωπα για την εργασία του.
3. Οι αγαπημένες του δραστηριότητες με φίλους και συγγενείς έχουν πάψει να παρουσιάζουν ενδιαφέρον. Οι μέρες αδείας φαίνονται αδιάφορες, με την εξάντληση να κυριαρχεί.
4. Υπάρχει μια συνεχής αναστάτωση και άγχος
5. Αντίθετα με το εξαιρετικό εργασιακό του ιστορικό το άτομο αντιμετωπίζει συνεχείς κατηγορίες για ανικανότητα
6. Το αίτημα του για μετάθεση και αλλαγή εργασιακού περιβάλλοντος απορρίπτεται υπογείως.
Πώς μπορούμε όμως να προστατευτούμε από τον εργασιακό εκφοβισμό.
Είναι σημαντικό να υπάρχουν παρεμβάσεις τόσο σε ατομικό όσο και συλλογικό επίπεδο. Στόχος, η ευρύτερη αλλαγή εργασιακής κουλτούρας με μηδενική ανοχή απέναντι σε τέτοιες ανάρμοστες συμπεριφορές.
Συλλογικά, μέσα από εκστρατείες ευαισθητοποίησης και θεσμοθέτησης αξιών στο χώρο εργασίας είναι δυνατή η ανάπτυξη ενός θετικού επικοινωνιακού κλίματος, η ενθάρρυνση της εμπιστευτικής επικοινωνίας με τη διοίκηση, η ετήσια ενημέρωση σχετικά με τα σημάδια εκφοβισμού στον χώρο εργασίας, η δίκαιη εξέταση των παραπόνων, η θέσπιση προγραμμάτων βοήθειας των εργαζομένων και η εκπαίδευση πάνω στην επίλυση συγκρούσεων (Kohut, 2008).
Σε ατομικό επίπεδο
Το πρώτο και εξαιρετικά σημαντικό βήμα είναι η αναγνώριση και η παραδοχή του προβλήματος. Χρειάζεται συστηματική και λεπτομερής καταγραφή των περιστατικών, συμπεριλαμβανομένων ημερομηνιών, περιεχομένου και παρουσίας πιθανών μαρτύρων. Εφόσον υπάρχει η δυνατότητα, μια απόπειρα άμεσης επικοινωνίας με το άτομο που επιδεικνύει την απρεπή συμπεριφορά, μπορεί να συμβάλλει τα μέγιστα στην αποκλιμάκωση της κατάστασης και στην ενδυνάμωση του θύματος. Εξίσου σημαντική είναι και η αναζήτηση υποστήριξη. Τάτοια όπως, από συναδέλφους, από το Τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού, ακόμα και από εξωτερικούς συμβούλους που μπορούν να εκτιμήσουν την κατάσταση και να προτείνουν λύσεις. Το σταθερό ζητούμενο είναι η αναζήτηση λύσεων και όχι η σιωπή που γιγαντώνει αυτές τις καταστάσεις.
Έξω από τον εργασιακό χώρο, το να μοιραστεί το άτομο που υφίσταται μια τέτοια συμπεριφορά το πρόβλημά του με οικογένεια και φίλους, βοηθά να πάρει ενθάρρυνση από όλα τα υποστηρικτικά του δίκτυα και να εκτονώσει την ένταση που βιώνει. Παράλληλα, η φροντίδα της ψυχικής υγείας είναι κρίσιμη. Το άτομο μπορεί να στραφεί και σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Έτσι θα μπορέσει να διαχειριστεί αποτελεσματικά το άγχος και να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση του, που έχει υποστεί ένα καίριο πλήγμα. Αν παρόλα αυτά η κατάσταση στον εργασιακό χώρο δεν βελτιώνεται, η επιλογή αλλαγής χώρου εργασίας δεν θεωρείτε φυγή αλλά μια υγιής επιλογή.
Ο εργασιακός εκφοβισμός δεν θεωρείται προσωπική αδυναμία του ατόμου που το υφίσταται, αλλά αποτελεί ένα σημαντικό κοινωνικό και εργασιακό φαινόμενο που παίρνει σημαντικές διαστάσεις και απαιτεί την άμεση αντιμετώπιση του. Η ενημέρωση, η ενδυνάμωση των εργαζομένων και η υπεύθυνη στάση των εργασιακών πλαισίων αποτελούν τα δομικά συστατικά της καταπολέμησης του.
Βιβλιογραφία
Kohut, M. R. (2008). The complete guide to understanding, controlling, and stopping bullies and bullying at work. A complete guide for managers, supervisors, and coworkers. Atlantic Publishing Company
Namie, G., & Namie, R. (2009). The bully at work. What you can do to stop the hurt and reclaim your dignity on the job (2nd ed.). Sourcebooks Inc.
