Αδιαμφισβήτητα, όπως συμβαίνει με κάθε λαό το διαιτολόγιο επηρεάζεται από ποικίλους παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να συνοψιστούν σε έξι κύριους τομείς της ζωής. Οι έξι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν το διατροφολόγιό μας είναι η θρησκεία, το οικονομικό επίπεδο (ευμάρεια) , ο πολιτισμός, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (Μ.Μ.Ε), οι προσωπικές πεποιθήσεις / αντιλήψεις και η γεωγραφική θέση. H γεωγραφική θέση της εκάστοτε χώρας, έπαιζε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των διατροφικών συνηθειών ενός λαού.
Όπως είναι γνωστό κυρίως από τους κατακτητές της Κύπρου, το νησί κατέχει μια ιδιαίτερη γεωγραφική θέση ανάμεσα σε τρεις ηπείρους : Ευρώπη, Αφρική και Ασία και βρίσκεται μεσοπέλαγα, κατακλυσμένη κυρίως από τη Μεσόγειο θάλασσα. Οι κυριότερες επιρροές που επιδέχεται το κυπριακό διατροφολόγιο είναι από τις Μεσογειακές χώρες και εντασσόμαστε σε αυτό που οι χώρες του Δυτικού κόσμου με θαυμασμό ονομάζουν «Μεσογειακή δίαιτα».
Οι διάφοροι άνθρωποι που κατοικούν σε χώρες γύρω από τη Μεσόγειο έχουν σαν βάση στη διατροφική τους αλυσίδα την ελιά και το κυριότερο παράγωγο της, το ελαιόλαδο. Ταυτόχρονα πολύ σημαντική θέση στη «Μεσογειακή δίαιτα» έχουν τα λαχανικά όπως η ντομάτα, το αγγουράκι, το μαρούλι, το κρεμμύδι, το πιπέρι και τα γαλακτοκομικά προϊόντα όπως φέτα, χαλούμι και κεφαλοτύρι. Αξίζει να σημειώσουμε πως σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι χώρες που βρίσκονται γύρω από την Κύπρο στην τελική διαμόρφωση του κυπριακού διατροφολόγιου.
Κατά την εποχή του χαλκού, περίοδος που η Κύπρος άκμαζε, πολλές ήταν οι επισκέψεις των τότε εμπόρων. Μέσα από αυτή τη συναναστροφή των Κυπρίων με τους Άραβες, αλλά και με όλους τους εμπόρους των γύρω Ασιατικών χωρών η Κύπρος γνώρισε και ενέταξε στο διατροφολόγιό της όλων των ειδών τα όσπρια. Η Κύπρος συγκαταλέγεται στις ολιγάριθμες χώρες που παράγουν και χρησιμοποιούν ποικίλο αριθμό οσπρίων όπως φασόλια, λουβί, λουβάνα, φασολάκι, φακές, ρεβίθι, μπιζέλι.
Πολλές δεκαετίες αργότερα πάλι εξαιτίας της γεωγραφικής μας θέσης δεχτήκαμε πολλές μεταναστεύσεις, οι Κύπριοι μαθαίνουνε την παραγωγή της πατάτας και του κολοκασιού, τα οποία έχουμε ως βασικά προϊόντα της διατροφικής μας συνήθειας, αλλά και την εκτροφή χοίρων και προβάτων σε συνδυασμό με το ψάρι που όλες οι χώρες που συνορεύουν με θάλασσα χρησιμοποιούν στο διαιτολόγιο τους.
Η Κύπρος είναι γνωστή για το παραδοσιακό τους τυρί, το χαλλούμι. Το χαλλούμι ήταν παραδοσιακά ένα συνηθισμένο προσφάι, τρωγόταν δηλαδή μαζί με ψωμί, ως μικρό ενδιάμεσο γεύμα. Πολύ συχνά αποτελούσε μέρος το μεσημεριανού γεύματος που έπαιρναν κοντά τους οι γεωργοί και οι κτηνοτρόφοι κατά τη διάρκεια της εργασίας του. Για το λόγο αυτό, ακόμα και για τους ίδιους τους βοσκούς, η παραγωγή χαλουμιού. κατά κανόνα δεν συνιστούσε πηγή εισοδήματος.
Τα χαλούμια κατασκευάζονταν σε πολλά σπίτια που είτε είχαν δικό τους γάλα είτε το αγόραζαν από το γαλατά. Η κατασκευή των χαλουμιών ήταν και περίπλοκη εργασία και χρειαζόταν και τέχνη για να πετύχουν. Συνήθως για το βράσιμο του γάλακτος και το ψήσιμο των χαλουμιών χρησιμοποιούσαν θρουμπιά (αρωματικά φυτά), που έδιναν μια ειδική μυρωδιά και γεύση στα χαλούμια.
Κατά το ψήσιμο των χαλλουμιών μερικές φορές πρόσθεταν ωμά σύκα ώστε να μη γεμίσουν τα χαλούμια σκουλήκια. Μετά το αλάτισμα τα χαλλούμια φυλάσονταν σε ειδικό δοχείο, το κουρελλόν ή τη χαλλουμόκουζαν. Στο δοχείο προσέθεταν ορός γάλακτος και ζεστό ελαιόλαδο ή σαπωνόριζα (Saponaria officinalis, soapwort) προκειμένου να διατηρηθεί το τυρί για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ένα αλλό παραδοσιακό έδεσμα για το οποίο η Κύπρος είναι φημισμένη, είναι ο σιουσσιούκκος. Ο σιουσσιούκκος είναι ένα παρασκεύασμα από μούστο και ξηρούς καρπούς.
Για τη παρασκευή του σιουσσιούκκου οι γυναίκες έβραζαν χυμό σταφυλιού με ασπρόχωμα από την Πάφο ή με στάχτη μέχρι να γίνει γυαλιστός με ξανθόφαιο χρώμα. Πρόσθεταν αλεύρι και ροδόσταγμα και τον έβραζαν μέχρι να γίνει χυλός. Σε κλωστή περνούσαν καθαρισμένα αμύγδαλα ή καρύδια που τα εμβάπτιζαν πολλές φορές στο χυλό και τον άφηναν στον ήλιο να στεγνώσει.
Ποιος επισκέφθηκε την Κύπρο και δεν δοκίμασε σιεφταλιά;
Η σιεφταλιά είναι ένα είδος φαγητού με κιμά. Τυλίγουν τον κιμά στον οποίο προσθέτουν μαϊντανό σε πάννα (κομμάτια χοιρινού εντέρου) όπως και τα κουπέπια (ντολμάδες). Τα περνούν σε σουβλιά και τα ψήνουν στα κάρβουνα. Το παρασκεύαζαν κυρίως οι σουβλιτζίδες και χρησίμευε ως πρόγευμα. Τα πωλούσαν 20 παράδες το ένα.
Η Τσιππόπιττα αποτελεί έναν γλυκό πειρασμό που φτιαχνότανε κυρίως από αγροτικές οικογένειες. Ουσιαστικά είναι μια πίττα φτιαγμένη με το καϊμάκι που σχηματιζόταν πάνω από το γάλα μετά το άρμεγμα. Η τσίππα, δηλαδή το καϊμάκι που σχηματιζόταν πάνω από το γάλα μετά το άρμεγμα, ήταν πιο λιπαρή την εποχή που τα ζώα γεννούσαν, και τότε έφτιαχναν τις περίφημες τσιππόπιττες. Άλειφαν με την τσίππα λεπτό φύλλο από σιταρένιο ζυμάρι, πρόσθεταν λίγη κανέλλα και κατόπιν το τύλιγαν σε σχήμα σπείρας και το έψηναν στον φούρνο.
Κι όπως λένε ότι έχει γεύση, έχει λίπος. Το Κυπριακό μενού είναι λοιπόν, αρκετά πλούσιο σε λίπος. Αυτό εξυπηρετούσε τις ενεργειακές ανάγκες του πληθυσμού της μιας και απασχολούνταν με βαριές χειρωνακτικές εργασίες. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο που στις μέρες μας, τα ποσοστά παχυσαρκίας ακόμη και στην Κύπρο εκτινάσσονται ραγδαία προς τα πάνω, αφού σε πολλές οικογένειες το μενού παρέμεινε το ίδιο και η έντονη χειρωνακτική εργασία μετατράπηκε σε μια καθιστική εργασία γραφείου.
Αυτό όμως δεν αναιρεί το γεγονός πως η Κυπριακή κουζίνα είναι ένας πλούσιος ταξιδιωτικός οδηγός με το κάθε της τρόφιμο να μας ξεναγεί πίσω στο πολύπαθο ιστορικό παρελθόν της.
Οι διάφοροι άνθρωποι που κατοικούν σε χώρες γύρω από τη Μεσόγειο έχουν σαν βάση στη διατροφική τους αλυσίδα την ελιά και το κυριότερο παράγωγο της, το ελαιόλαδο. Ταυτόχρονα πολύ σημαντική θέση στη «Μεσογειακή δίαιτα» έχουν τα λαχανικά όπως η ντομάτα, το αγγουράκι, το μαρούλι, το κρεμμύδι, το πιπέρι και τα γαλακτοκομικά προϊόντα όπως φέτα, χαλούμι και κεφαλοτύρι. Αξίζει να σημειώσουμε πως σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι χώρες που βρίσκονται γύρω από την Κύπρο στην τελική διαμόρφωση του κυπριακού διατροφολόγιου.
Κατά την εποχή του χαλκού, περίοδος που η Κύπρος άκμαζε, πολλές ήταν οι επισκέψεις των τότε εμπόρων. Μέσα από αυτή τη συναναστροφή των Κυπρίων με τους Άραβες, αλλά και με όλους τους εμπόρους των γύρω Ασιατικών χωρών η Κύπρος γνώρισε και ενέταξε στο διατροφολόγιό της όλων των ειδών τα όσπρια. Η Κύπρος συγκαταλέγεται στις ολιγάριθμες χώρες που παράγουν και χρησιμοποιούν ποικίλο αριθμό οσπρίων όπως φασόλια, λουβί, λουβάνα, φασολάκι, φακές, ρεβίθι, μπιζέλι.
Πολλές δεκαετίες αργότερα πάλι εξαιτίας της γεωγραφικής μας θέσης δεχτήκαμε πολλές μεταναστεύσεις, οι Κύπριοι μαθαίνουνε την παραγωγή της πατάτας και του κολοκασιού, τα οποία έχουμε ως βασικά προϊόντα της διατροφικής μας συνήθειας, αλλά και την εκτροφή χοίρων και προβάτων σε συνδυασμό με το ψάρι που όλες οι χώρες που συνορεύουν με θάλασσα χρησιμοποιούν στο διαιτολόγιο τους.
Η Κύπρος είναι γνωστή για το παραδοσιακό τους τυρί, το χαλλούμι. Το χαλλούμι ήταν παραδοσιακά ένα συνηθισμένο προσφάι, τρωγόταν δηλαδή μαζί με ψωμί, ως μικρό ενδιάμεσο γεύμα. Πολύ συχνά αποτελούσε μέρος το μεσημεριανού γεύματος που έπαιρναν κοντά τους οι γεωργοί και οι κτηνοτρόφοι κατά τη διάρκεια της εργασίας του. Για το λόγο αυτό, ακόμα και για τους ίδιους τους βοσκούς, η παραγωγή χαλουμιού. κατά κανόνα δεν συνιστούσε πηγή εισοδήματος.
Τα χαλούμια κατασκευάζονταν σε πολλά σπίτια που είτε είχαν δικό τους γάλα είτε το αγόραζαν από το γαλατά. Η κατασκευή των χαλουμιών ήταν και περίπλοκη εργασία και χρειαζόταν και τέχνη για να πετύχουν. Συνήθως για το βράσιμο του γάλακτος και το ψήσιμο των χαλουμιών χρησιμοποιούσαν θρουμπιά (αρωματικά φυτά), που έδιναν μια ειδική μυρωδιά και γεύση στα χαλούμια.
Κατά το ψήσιμο των χαλλουμιών μερικές φορές πρόσθεταν ωμά σύκα ώστε να μη γεμίσουν τα χαλούμια σκουλήκια. Μετά το αλάτισμα τα χαλλούμια φυλάσονταν σε ειδικό δοχείο, το κουρελλόν ή τη χαλλουμόκουζαν. Στο δοχείο προσέθεταν ορός γάλακτος και ζεστό ελαιόλαδο ή σαπωνόριζα (Saponaria officinalis, soapwort) προκειμένου να διατηρηθεί το τυρί για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ένα αλλό παραδοσιακό έδεσμα για το οποίο η Κύπρος είναι φημισμένη, είναι ο σιουσσιούκκος. Ο σιουσσιούκκος είναι ένα παρασκεύασμα από μούστο και ξηρούς καρπούς.
Για τη παρασκευή του σιουσσιούκκου οι γυναίκες έβραζαν χυμό σταφυλιού με ασπρόχωμα από την Πάφο ή με στάχτη μέχρι να γίνει γυαλιστός με ξανθόφαιο χρώμα. Πρόσθεταν αλεύρι και ροδόσταγμα και τον έβραζαν μέχρι να γίνει χυλός. Σε κλωστή περνούσαν καθαρισμένα αμύγδαλα ή καρύδια που τα εμβάπτιζαν πολλές φορές στο χυλό και τον άφηναν στον ήλιο να στεγνώσει.
Ποιος επισκέφθηκε την Κύπρο και δεν δοκίμασε σιεφταλιά;
Η σιεφταλιά είναι ένα είδος φαγητού με κιμά. Τυλίγουν τον κιμά στον οποίο προσθέτουν μαϊντανό σε πάννα (κομμάτια χοιρινού εντέρου) όπως και τα κουπέπια (ντολμάδες). Τα περνούν σε σουβλιά και τα ψήνουν στα κάρβουνα. Το παρασκεύαζαν κυρίως οι σουβλιτζίδες και χρησίμευε ως πρόγευμα. Τα πωλούσαν 20 παράδες το ένα.
Η Τσιππόπιττα αποτελεί έναν γλυκό πειρασμό που φτιαχνότανε κυρίως από αγροτικές οικογένειες. Ουσιαστικά είναι μια πίττα φτιαγμένη με το καϊμάκι που σχηματιζόταν πάνω από το γάλα μετά το άρμεγμα. Η τσίππα, δηλαδή το καϊμάκι που σχηματιζόταν πάνω από το γάλα μετά το άρμεγμα, ήταν πιο λιπαρή την εποχή που τα ζώα γεννούσαν, και τότε έφτιαχναν τις περίφημες τσιππόπιττες. Άλειφαν με την τσίππα λεπτό φύλλο από σιταρένιο ζυμάρι, πρόσθεταν λίγη κανέλλα και κατόπιν το τύλιγαν σε σχήμα σπείρας και το έψηναν στον φούρνο.
Κι όπως λένε ότι έχει γεύση, έχει λίπος. Το Κυπριακό μενού είναι λοιπόν, αρκετά πλούσιο σε λίπος. Αυτό εξυπηρετούσε τις ενεργειακές ανάγκες του πληθυσμού της μιας και απασχολούνταν με βαριές χειρωνακτικές εργασίες. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο που στις μέρες μας, τα ποσοστά παχυσαρκίας ακόμη και στην Κύπρο εκτινάσσονται ραγδαία προς τα πάνω, αφού σε πολλές οικογένειες το μενού παρέμεινε το ίδιο και η έντονη χειρωνακτική εργασία μετατράπηκε σε μια καθιστική εργασία γραφείου.
Αυτό όμως δεν αναιρεί το γεγονός πως η Κυπριακή κουζίνα είναι ένας πλούσιος ταξιδιωτικός οδηγός με το κάθε της τρόφιμο να μας ξεναγεί πίσω στο πολύπαθο ιστορικό παρελθόν της.
