Ο σπλήνας αφορά ένα όργανο με σημαντικές λειτουργίες για την κάθαρση του αίματος και την άμυνα του οργανισμού. Βρίσκεται στην αριστερή πλευρά του σώματος, δίπλα στο στομάχι και προστατεύεται από τα πλευρά. Στους ενήλικες, συνήθως έχει το μέγεθος πορτοκαλιού. Ζυγίζει περίπου 150 γραμμάρια, ανάλογα με τη διάπλαση του σώματος του κάθε ατόμου. Τι συμβαίνει όμως όταν υπάρχει σπληνομεγαλία;
Ο σπλήνας έχει τέσσερις βασικές λειτουργίες:
Μία από τις σημαντικότερες, είναι η κάθαρση του αίματος. Εκεί πραγματοποιείται η απομάκρυνση των γερασμένων και παλιών ερυθρών αιμοσφαιρίων μετά από φιλτράρισμα, καθώς δημιουργούνται και τα νέα λευκά αιμοσφαίρια και αντισώματα, τα οποία συνεισφέρουν στην άμυνα του οργανισμού έναντι των μικροβίων και των λοιμώξεων.
Ως μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος, καταπολεμά τους μικροοργανισμούς και τα αντιγόνα από το αίμα.
Βοηθάει στη ρύθμιση της ροής τού αίματος στο ήπαρ.
Τέλος, ο σπλήνας μπορεί να περιέχει το 30% των συνολικών αιμοπεταλίων του οργανισμού.
Αίτια σπληνομεγαλίας
Η υγεία του σπλήνα είναι πολύ σημαντική, καθώς αν ασκηθεί πίεση ή δημιουργηθεί θρόμβωση στις φλέβες του, μπορεί να προκληθεί σπληνομεγαλία. Υπάρχουν όμως και ορισμένες ακόμη περιπτώσεις κατά τις οποίες ο σπλήνας μπορεί να διογκωθεί και τότε είναι και πιθανό να μπορεί να ψηλαφιστεί. Άλλες καταστάσεις είναι τα εξής:
- Λοιμώξεις, οι οποίες μπορεί να είναι ιογενείς, όπως η λοιμώδης μονοπυρήνωση, βακτηριακές, όπως η σύφιλη ή παρασιτικές, όπως η ελονοσία.
- Ασθένειες που επηρεάζουν το συκώτι, όπως η κίρρωση του ήπατος ή η κυστική ίνωση.
- Διάφορες μορφές αιμολυτικής αναιμίας ή καρκίνου του αίματος όπως η λεμφοβλαστική ή η μυελοβλαστική λευχαιμία.
- Αυτοάνοσες παθήσεις όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα και ο λύκος.
- Μεταβολικές παθήσεις όπως η νόσος Gaucher και Niemann-Pick.
Συμπτώματα
Ένας μεγεθυμένος σπλήνας μπορεί στην αρχή να μην παρουσιάσει κανένα σύμπτωμα και υπάρχουν φορές που τα συμπτώματα που προκαλεί η σπληνομεγαλία ερμηνεύονται λανθασμένα. Παρόλα αυτά, τα συμπτώματα σχετίζονται με την πάθηση που προκάλεσε τη δυσλειτουργία του σπλήνα. Αυτά τα συμπτώματα είναι:
- Ήπια αναιμία η οποία παρατηρείται από εργαστηριακές εξετάσεις.
- Συχνές λοιμώξεις
- Δυσφορία, ακόμα και αιμορραγία στην πάνω αριστερή πλευρά της κοιλιάς, και αίσθημα πόνου το οποίο μπορεί να εξαπλωθεί μέχρι τον αριστερό ώμο του σώματος.
- Αίσθηση πληρότητας και φουσκώματος που προκαλείται στο στομάχι, λόγω της διόγκωσης του σπλήνα, χωρίς να έχει προηγηθεί μεγάλο γεύμα.
Να σημειωθεί πως ο σπλήνας είναι ένα ευαίσθητο όργανο σε όλους τους ανθρώπους. Ένας μεγεθυμένος σπλήνας μπορεί να μειώσει τον αριθμό των αιμοσφαιρίων, ερυθρών ή λευκών και των αιμοπεταλίων, αυξάνοντας τον κίνδυνο για συχνότερες λοιμώξεις. Λόγω των παραπάνω παθήσεων, ο κίνδυνος ρήξης του σπλήνα είναι μεγαλύτερος όταν είναι διογκωμένος και έτσι μπορεί να προκληθεί αιμορραγία στην περιοχή της κοιλιάς.
Αντιμετώπιση
Η αντιμετώπιση της σπληνομεγαλίας γίνεται με διαχείριση της υποκείμενης πάθησης που ήταν η αιτία για την εμφάνισή της. Για παράδειγμα, τα αντιβιοτικά θα χρησιμοποιηθούν για να καταπολεμήσουν λοιμώξεις ή μολύνσεις και να επαναφέρουν τη λειτουργικότητα του σπλήνα. Σε περιπτώσεις καρκίνου, θα αντιμετωπιστεί με χημειοθεραπεία, η οποία μειώνει το μέγεθος του σπλήνα στους περισσότερους καρκινοπαθείς. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί και χειρουργική αφαίρεση του σπλήνα, προκειμένου να γίνει σωστή διάγνωση. Με αυτή την πρακτική αυξάνεται ο κίνδυνος λοιμώξεων, γι’ αυτό οι άνθρωποι αυτοί θα πρέπει να εμβολιάζονται τακτικά για την πρόληψη πιθανών μολύνσεων.
Τα άτομα που κινδυνεύουν περισσότερο μετά τη σπληνεκτομή είναι διαφόρων ηλικιών κατά τα πρώτα 2 χρόνια μετά την αφαίρεση, καθώς και οι παιδιατρικοί ασθενείς.
Διατροφή και σπληνομεγαλία
Η ανθυγιεινή διατροφή δεν αποτελεί από μόνη της αίτιο για τη μεγέθυνση του σπλήνα, όμως σε συνδυασμό με τον τρόπο ζωής μπορεί να οδηγήσει σε άλλες παθολογικές καταστάσεις, που εν τέλει θα οδηγήσουν σε σπληνομεγαλία. Για παράδειγμα, η υπερκατανάλωση αλκοόλ μπορεί να οδηγήσει σε κίρρωση του ήπατος και από αυτή να προκληθεί σπληνομεγαλία. Μια υγιεινή διατροφή ωφελεί όλο το σώμα και κατά συνέπεια τον σπλήνα, ο οποίος μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργίας πολλών άλλων οργάνων στον οργανισμό.
Πρόληψη
Για τη συνολική υγεία του σπλήνα αλλα και του λεμφικού και πεπτικού συστήματος, χρειάζεται μια διατροφή πλούσια σε βιταμίνες, ιχνοστοιχεία και αντιοξειδωτικά συστατικά. Επίσης, πληθώρα φυτικών τροφίμων βοηθάει τη σωστή ενυδάτωση του σώματος, κάτι το οποίο επιτρέπει στον σπλήνα να απαλλαγεί από τις τοξίνες..
Διατροφικές συμβουλές για σπληνομεγαλία
Μια υγιεινή διατροφή που είναι πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης διαφόρων παθήσεων οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν σπληνομεγαλία. Οι παρεμβάσεις στο κομμάτι της διατροφής διαφέρουν από άτομο σε άτομο και εξαρτώνται από την αντίστοιχη πάθηση που προκάλεσε τη διόγκωση του σπλήνα. Ορισμένες γενικές οδηγίες όμως, οι οποίες αφορούν τη συνολική υγεία του ατόμου αλλά και του σπλήνα είναι η αποφυγή:
- ζωικών προϊόντων χαμηλής βιολογικής αξίας
- ζάχαρης και των ζαχαρούχων σνακ
- φυτικών ελαίων π.χ.καλαμποκέλαιο, ηλιέλαιο, σογιέλαιο κ.α.
- αλκοόλ
- επεξεργασμένων υδατανθράκων
Αντίθετα, στη μείωση της φλεγμονής υπάρχουν ορισμένα τρόφιμα που βοηθούν σημαντικά και αυτά είναι:
- πράσινα φυλλώδη λαχανικά
- λαχανικά και φρούτα με έντονο χρώμα, τα οποία περιέχουν πολλών ειδών αντιοξειδωτικά π.χ. κόκκινη πιπεριά, κεράσια, ακτινίδια, μούρα, δαμάσκηνα κ.α.
- σταυρανθή λαχανικά: μπρόκολο, κουνουπίδι, λάχανο κ.α.
- πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας όπως το άπαχο κρέας, τα ψάρια και τα θαλασσινά
- καλά λιπαρά που περιέχονται σε τρόφιμα όπως οι σαρδέλες, το αβοκάντο, το ελαιόλαδο και οι ξηροί καρποί.
