Ο μετεωρισμός αντιπροσωπεύει αύξηση της περιεκτικότητας σε αέρια στο εσωτερικό του εντέρου. Ο ασθενής αισθάνεται τη διάταση της κοιλιάς και παρουσιάζει επίσης υδροαερίους θορύβους. Μπορεί να είναι γενικευμένος (διάχυτος) ή εντοπισμένος.
Ο διάχυτος μετεωρισμός εμφανίζεται εξαιτίας τριών σημαντικών μηχανισμών. Ο ένας είναι η αεροφαγία, η αύξηση δηλαδή της ποσότητας του αέρα που καταπίνεται κατά τη διάρκεια του γεύματος. Αυτό συμβαίνει όταν ένα άτομο τρώει πολύ γρήγορα και καταπίνει αέρα κατά τη διάρκεια του φαγητού. Ο δεύτερος είναι η αυξημένη τοπική ποσότητα αερίων στην εντεροκολική ζύμωση και ο τρίτος είναι η μειωμένη επαναρρόφηση των αερίων στην κυκλοφορία, όπως στην κίρρωση του ήπατος.
Τοπικός μετεωρισμός εμφανίζεται στον μηχανικό ειλεό λόγω της αυξημένης ποσότητας αερίων μέσα στο έντερο μέχρι την εντερική απόφραξη.
Ο μετεωρισμός είναι επίσης γνωστός ως τυμπανίτης[1]. Το κύριο χαρακτηριστικό του είναι η συσσώρευση αερίων στο γαστρεντερικό (GI) σύστημα, η οποία προκαλεί αίσθηση φουσκώματος και κοιλιακής διάτασης[1].Μία από τις πιο συνηθισμένες αιτίες μετεωρισμού είναι το ακατάλληλο φαγητό. Η τροποποίηση των διατροφικών συνηθειών και η αποφυγή ορισμένων εκλυτικών παραγόντων μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων.
Γιατί προκαλείται ο μετεωρισμός
Τα αίτια του μετεωρισμού είναι συνήθως καλοήθη, όπως η κατάποση υπερβολικού αέρα κατά τη διάρκεια του φαγητού ή η υπερβολική ζύμωση που προκαλείται από βακτήρια της εντερικής χλωρίδας.
Τα πιο ανησυχητικά αίτια μπορεί να περιλαμβάνουν απόφραξη του εντέρου, πέτρες στα νεφρά, λειτουργική διαταραχή, υπερφαγία, βακτηριακή υπερανάπτυξη, φλεγμονή του εντέρου, αμβλύ τραύμα στα νεφρά, περιτονίτιδα και ιδιοπαθή αίτια. Ο Κανόνας της Ιατρικής που συγγράφηκε από τον Αβικέννα είναι ένα από τα πιο γνωστά ιατρικά χειρόγραφα το οποίο αναφέρεται επίσης σε γαστρεντερικές διαταραχές όπως ο μετεωρισμός.
Από την άποψη του Avicenna, το φούσκωμα είναι το αποτέλεσμα της ατελούς πέψης που προκαλείται από 4 διατροφικές συνήθειες που περιλαμβάνουν: κατανάλωση φασολιών/μπιζελιών, κατανάλωση φρούτων, κατανάλωση καπνιστών αλατισμένων τροφίμων και υπερκατανάλωση τροφής[2]. Ορισμένα φρούτα και λαχανικά περιέχουν μεγάλες ποσότητες φρουκτόζης και ολιγοσακχαριτών που μπορούν να προωθήσουν την υπερβολική αύξηση των αερίων.
Επιδημιολογία
Ο μετεωρισμός είναι ένα πολύ συχνό σύμπτωμα που εμφανίζεται σε άτομα όλων των ηλικιών.
Είναι εξίσου διαδεδομένος σε όλες τις φυλές και μπορεί να επηρεάσει τόσο τα βρέφη όσο και τους ηλικιωμένους. Η πλειονότητα των ανθρώπων παρουσιάζει μετεωρισμό κατά την τρίτη δεκαετία της ζωής. Περίπου το 15-23% των Ασιατών και το 15-30% των Αμερικανών υποφέρουν από μετεωρισμό[3].
Παθοφυσιολογία
Συνήθεις αιτίες του μετεωρισμού
Λειτουργική: Στην πλειονότητα των ανθρώπων, η αιτία του μετεωρισμού είναι άγνωστη. Τα άτομα αυτά παρουσιάζονται στην τρίτη δεκαετία της ζωής με παράπονα από ρέψιμο, περίσσεια αερίων, αίσθημα φουσκώματος και κοιλιακή διάταση. Οι ακτινογραφίες κοιλίας συνήθως αποκαλύπτουν μια μη ειδική συλλογή αερίων στο έντερο. Η εξέταση συνήθως δεν αποκαλύπτει καμία παθολογία. Οι ακτινογραφίες πρέπει να αποκλείουν τη δυσκοιλιότητα[4].
Η απόφραξη του εντέρου από οποιαδήποτε αιτία μπορεί να οδηγήσει σε συσσώρευση αερίων στο έντερο. Αυτό είναι παθολογικό και ο ασθενής μπορεί να παρουσιάσει ναυτία, έμετο, αδυναμία διέλευσης αερίων. Οι ακτινογραφίες θα δείξουν διεσταλμένους βρόχους του εντέρου, επίπεδα αέρα-υγρού και έλλειψη αέρα στο άπω κόλον ή στο ορθό.
Ο ειλεός είναι ουσιαστικά η διαταραχή των φυσιολογικών προωθητικών κινήσεων του εντέρου. Έχει πολλές αιτίες και η αποτυχία του περισταλτισμού οδηγεί στη συσσώρευση αέρα στον γαστρεντερικό σωλήνα. Οι ασθενείς με ειλεό συχνά παρουσιάζουν κοιλιακή διάταση, μέτρια κοιλιακή δυσφορία, εμετό με χολή, απουσία κινήσεων του εντέρου και έλλειψη όρεξης. Στους παράγοντες κινδύνου για ειλεό περιλαμβάνονται τα ακόλουθα:
- Ανισορροπία ηλεκτρολυτών (υποκαλιαιμία, υπερασβεστιαιμία)
- Γαστρεντερική χειρουργική επέμβαση
- Σακχαρώδης διαβήτης
- Υποθυρεοειδισμός
- Χρήση φαρμάκων όπως τα οπιούχα
- Τραυματισμός της σπονδυλικής στήλης
Ο ειλεός αντιμετωπίζεται συντηρητικά με τον περιορισμό του ασθενούς σε τίποτα από το στόμα και τη χορήγηση υγρών. Μπορεί να απαιτηθεί ρινογαστρικός σωλήνας για την αποσυμπίεση του εντέρου και του στομάχου. Οι περισσότεροι ασθενείς αρχίζουν να αναρρώνουν μέσα σε 3 έως 5 ημέρες. Μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει περισταλτικούς παράγοντες όπως η ερυθρομυκίνη ή η μετοκλοπραμίδη για να ενισχύσει τις κινήσεις του εντέρου.
Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου είναι μια σύνθετη διαταραχή της κινητικότητας του εντέρου που παρουσιάζεται με κοιλιακό πόνο και μεταβαλλόμενο πρότυπο κινήσεων του εντέρου. Σχεδόν καθολικά, οι ασθενείς παραπονιούνται για αίσθηση φουσκώματος. Η διαταραχή παρουσιάζεται με ασαφή κοιλιακά συμπτώματα κατά την τρίτη δεκαετία της ζωής. Η διαταραχή μπορεί να σχετίζεται με διάρροια, δυσκοιλιότητα ή συνδυασμό των δύο συμπτωμάτων.
Το Ευερέθιστο ‘Εντερο επηρεάζει σοβαρά την ποιότητα ζωής και έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια εργασίας και σχολείου. Οι ασθενείς αυτοί δεν είναι σε θέση να ανεχθούν ένα ευρύ φάσμα τροφίμων. Μόλις το προσβλητικό τρόφιμο καταναλωθεί, ο ασθενής παραπονιέται για φούσκωμα, κοιλιακό άλγος και ναυτία. Πολλοί από αυτούς τους ασθενείς έχουν επίσης και άλλες υπάρχουσες διαταραχές, όπως μείζονα κατάθλιψη, άγχος και ινομυαλγία.
Η διάγνωση του Ευερέθιστου Εντέρου είναι δύσκολη, καθώς τα σημεία και τα συμπτώματα είναι μη ειδικά. Συνήθως γίνονται έρευνες για να αποκλειστούν άλλες οργανικές αιτίες όπως η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, η κοιλιοκάκη και η δυσανεξία στα τρόφιμα. Δυστυχώς, δεν υπάρχει μόνο μια θεραπεία για το Ευερέθιστο Έντερο και δεν υπάρχει μία θεραπεία που να λειτουργεί για όλους. Οι ασθενείς συμβουλεύονται για διατροφικές αλλαγές, χρήση προβιοτικών και διατροφή χαμηλή σε ζυμώσιμους ολιγοσακχαρίτες, δισακχαρίτες, μονοσακχαρίτες και πολυόλες (FODMAP)[5]. Οι ασθενείς με υποτροπιάζουσα νόσο μπορεί να βρουν χρήσιμη τη λοπεραμίδη και όσοι έχουν δυσκοιλιότητα μπορεί να χρειαστούν καθαρτικά. Τα αντικαταθλιπτικά είναι γνωστό ότι βοηθούν στη βελτίωση της διάθεσης και του πόνου σε πολλούς ασθενείς.
Ιστορικό και φυσική κατάσταση
Το πιο κοινό σύμπτωμα του μετεωρισμού είναι η αίσθηση φουσκώματος. Μπορεί να σχετίζεται με κοιλιακή δυσφορία.
Ορισμένα άτομα μπορεί επίσης να παραπονούνται για διογκωμένο στομάχι και υπερβολικό ρέψιμο ή/και διέλευση μετεωρισμού. Η αίσθηση του φουσκώματος μπορεί να διαρκεί λίγα λεπτά ή για παρατεταμένες χρονικές περιόδους. Μερικές φορές ο κοιλιακός πόνος μπορεί να είναι αμβλύς (έντονος).
Αξιολόγηση και εκτίμηση
Όταν οι ασθενείς παρουσιάζουν μετεωρισμό, ο εργαζόμενος στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης (Γιατρός ή/και Διαιτολόγος) οφείλει πρώτα να αποκλείσει μια οργανική διαταραχή, όπως φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, απόφραξη του εντέρου, καρκίνο του παχέος εντέρου, στραγγαλισμένη κήλη ή volvulus. Η εργαστηριακή εξέταση αίματος γίνεται κυρίως για τον αποκλεισμό άλλων παθολογιών.
Συνήθως, δεν απαιτείται απεικόνιση για να τεθεί η διάγνωση του μετεωρισμού, αλλά εάν η εξέταση της κοιλιάς αποκαλύψει έντονη ευαισθησία ή πόνο, τότε θα πρέπει να ληφθούν απλές ακτινογραφίες για να αναζητηθούν διατεταμένοι βρόχοι του εντέρου, επίπεδα αέρα-υγρού ή ελεύθερος αέρας. Άλλες εξετάσεις εξαρτώνται από την παρουσίαση και τη φυσική εξέταση.
Μετεωρισμός: Θεραπεία & Διαχείριση
Μόλις διαγνωστεί το φούσκωμα, η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία. Για το λειτουργικό φούσκωμα, η θεραπεία είναι υποστηρικτική. Το άτομο πρέπει να τηρεί ημερολόγιο διατροφής και να σημειώνει όλα τα συμπτώματα. Στη συνέχεια, πρέπει να αποβάλλεται κάθε τροφή που προκαλεί αίσθημα φουσκώματος. Μία από τις πιο κοινές αιτίες του φουσκώματος είναι οι ακατάλληλες διατροφικές συνήθειες.
Οι ειδικοί προτείνουν να αποφεύγεται η υπερκατανάλωση τροφής. Περιορίστε την πρόσληψη τροφής σε 4 έως 7 μικρά γεύματα την ημέρα και όχι σε 3 μεγάλα γεύματα. Στη συνέχεια, αποφύγετε τα τρόφιμα που είναι πλούσια σε λιπαρά και απλούς υδατάνθρακες. Τα λίπη χρειάζονται πολύ περισσότερο χρόνο για να χωνευτούν και επειδή παραμένουν στην κοιλιά πολύ περισσότερο, τα συμπτώματα του φουσκώματος μπορεί να συνεχιστούν για πολλές ώρες. Η δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε FODMAP έχει αποδειχθεί ότι μειώνει το αίσθημα φουσκώματος σε άτομα.
Αποφύγετε να τρώτε πολύ γρήγορα, καθώς μπορεί κανείς να καταπιεί αέρα. Το να τρώτε αργά είναι το κλειδί και επίσης καταστέλλει την επιθυμία να φάτε περισσότερο. Τα τρόφιμα πρέπει να μασώνται καλά.
Θα πρέπει να αποφεύγεται η κατανάλωση ποτών κατά την κατανάλωση φαγητού ή αμέσως μετά, καθώς αυτό προάγει τον μετεωρισμό σε ορισμένα άτομα. Τα ποτά, τα λαχανικά και τα φρούτα πρέπει να καταναλώνονται τουλάχιστον 1 ώρα μετά το φαγητό[6].
Η προσθήκη τζίντζερ, κύμινου και ορισμένων βοτάνων όπως άνηθος, μαϊντανός, βασιλικός μπορεί να είναι ευεργετική για τη μείωση του μετεωρισμού[6].
Υπάρχουν ορισμένα άτομα που έχουν την τάση να καταπίνουν αέρα όταν είναι αγχωμένα ή νευρικά. Ο καλύτερος τρόπος για να το αποφύγετε αυτό είναι να χαλαρώσετε και να μειώσετε το άγχος. Θα πρέπει να εξασκείτε ασκήσεις αναπνοής, γιόγκα ή τάι τσι. Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη, οι ασθενείς που λάμβαναν βιταμίνη D είχαν βελτιωμένη ποιότητα ζωής από το φούσκωμα σε σύγκριση με τους ασθενείς που δεν λάμβαναν βιταμίνη D[8]. Έχει αποδειχθεί ότι ο μοξυβισμός που χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με τον βελονισμό μειώνει το αίσθημα του φουσκώματος[9]. Έχει επίσης βρεθεί ότι η ψυχοθεραπεία βελτιώνει την ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λειτουργική δυσπεψία[10].
Πρόγνωση: Το προσωρινό φούσκωμα δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια ήπια ενόχληση και μπορεί να ανακουφιστεί με την αλλαγή της διατροφής. Ωστόσο, εάν ο ασθενής έχει επίμονο φούσκωμα και αέρια, τότε ο πάροχος υγειονομικής περίθαλψης πρέπει να αποκλείσει μια οργανική αιτία.
Ενίσχυση των αποτελεσμάτων της ομάδας υγειονομικής περίθαλψης
Η διάγνωση και η αντιμετώπιση του μετεωρισμού γίνεται με μια διεπαγγελματική ομάδα που μπορεί να περιλαμβάνει έναν πάροχο πρωτοβάθμιας φροντίδας, έναν ειδικό γαστρεντερικού συστήματος, έναν νοσηλευτή και έναν Διαιτολόγο. Ο μετεωρισμός δεν διαγιγνώσκεται εύκολα και δεν υπάρχει συγκεκριμένη θεραπεία.
Μία από τις πιο συχνές αιτίες μετεωρισμού είναι η ακατάλληλη διατροφή. Η τροποποίηση των διατροφικών συνηθειών και η αποφυγή ορισμένων εκλυτικών παραγόντων μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων. Το κλειδί είναι η εκπαίδευση του ασθενούς στη σωστή διατροφή για μακροπρόθεσμες λύσεις.
Βιβλιογραφία
- Malcolm JD. POST-OPERATIVE TYMPANITES: Its Nature and Some Points in its Treatment. Br Med J. 1917 May 12;1(2941):612-4. [PMC free article] [PubMed]
- Naseri M, Babaeian M, Ghaffari F, Kamalinejad M, Feizi A, Mazaheri M, Mokaberinejad R, Adibi P. Bloating: Avicenna’s Perspective and Modern Medicine. J Evid Based Complementary Altern Med. 2016 Apr;21(2):154-9. [PubMed]
- Lacy BE, Gabbard SL, Crowell MD. Pathophysiology, evaluation, and treatment of bloating: hope, hype, or hot air? Gastroenterol Hepatol (N Y). 2011 Nov;7(11):729-39. [PMC free article] [PubMed]
- Raahave D. Faecal retention: a common cause in functional bowel disorders, appendicitis and haemorrhoids–with medical and surgical therapy. Dan Med J. 2015 Mar;62(3) [PubMed]
- Schmulson M, Chang L. Review article: the treatment of functional abdominal bloating and distension. Aliment Pharmacol Ther. 2011 May;33(10):1071-86. [PubMed]
- Larijani B, Esfahani MM, Moghimi M, Shams Ardakani MR, Keshavarz M, Kordafshari G, Nazem E, Hasani Ranjbar S, Mohammadi Kenari H, Zargaran A. Prevention and Treatment of Flatulence From a Traditional Persian Medicine Perspective. Iran Red Crescent Med J. 2016 Apr;18(4):e23664. [PMC free article] [PubMed]
- Shum NF, Choi HK, Mak JC, Foo DC, Li WC, Law WL. Randomized clinical trial of chewing gum after laparoscopic colorectal resection. Br J Surg. 2016 Oct;103(11):1447-52. [PubMed]
- Abbasnezhad A, Amani R, Hajiani E, Alavinejad P, Cheraghian B, Ghadiri A. Effect of vitamin D on gastrointestinal symptoms and health-related quality of life in irritable bowel syndrome patients: a randomized double-blind clinical trial. Neurogastroenterol Motil. 2016 Oct;28(10):1533-44. [PubMed]
- Anastasi JK, McMahon DJ, Kim GH. Symptom management for irritable bowel syndrome: a pilot randomized controlled trial of acupuncture/moxibustion. Gastroenterol Nurs. 2009 Jul-Aug;32(4):243-55. [PubMed]
- Enck P, Azpiroz F, Boeckxstaens G, Elsenbruch S, Feinle-Bisset C, Holtmann G, Lackner JM, Ronkainen J, Schemann M, Stengel A, Tack J, Zipfel S, Talley NJ. Functional dyspepsia. Nat Rev Dis Primers. 2017 Nov 03;3:17081. [PubMed]
- Skodje GI, Sarna VK, Minelle IH, Rolfsen KL, Muir JG, Gibson PR, Veierød MB, Henriksen C, Lundin KEA. Fructan, Rather Than Gluten, Induces Symptoms in Patients With Self-Reported Non-Celiac Gluten Sensitivity. Gastroenterology. 2018 Feb;154(3):529-539.e2. [PubMed]
