Η καρδιακή ανεπάρκεια και γενικά οι παθήσεις του καρδιαγγειακού συστήματος αποτελούν τον υπ’ αριθμό ένα παράγοντα θνητότητας στον δυτικό κόσμο.
Η καρδιά μας είναι ένας μυς, που πάλλεται 60-100 φορές κάθε λεπτό και η κύρια λειτουργία της είναι η διοχέτευση του αίματος σε όλο το σώμα μέσω των αγγείων. Με την σωστή κυκλοφορία του αίματος κάθε κύτταρο, κάθε ιστός και κάθε όργανο προσλαμβάνουν το απαραίτητο οξυγόνο και τα υπόλοιπα βιοχημικά συστατικά.
Tαυτόχρονα, απομακρύνονται από το αίμα το διοξείδιο του άνθρακα και άλλα μεταβολικά απόβλητα. Ανατομικά, η καρδιά έχει το μέγεθος της γροθιάς μας. Xωρίζεται σε τέσσερις διακριτούς θαλάμους, δύο κόλπους και δύο κοιλίες, οι οποίοι επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω των βαλβίδων.
Παρ’ότι η γενετική προδιάθεση μπορεί να μας κάνει πιο επιρρεπείς σε βλάβες του συστήματος, τον μεγαλύτερο ρόλο στην εμφάνισή τους παίζει ο τρόπος ζωής μας.
Τί είναι η καρδιακή ανεπάρκεια και τι οδηγεί σε αυτήν
Ο όρος «καρδιακή ανεπάρκεια» περιγράφει το τελικό στάδιο της χρόνιας αποδυνάμωσης της καρδιάς και την συνεπακόλουθη αδυναμία της να εξωθεί το απαιτούμενο αίμα στο σώμα, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες του.
Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι καρδιακής ανεπάρκειας:
Αριστερή καρδιακή ανεπάρκεια
Πλήττει το αριστερό μέρος της καρδιάς και χωρίζεται σε συστολική και διαστολική.
Στην συστοίκή, ο αριστερός θάλαμος δεν εξωθεί αρκετό αίμα στην κυκλοφορία. Στην διαστολική, ο αριστερός θάλαμος δεν χαλαρώνει επαρκώς, εξαιτίας της αποδυνάμωσης του καρδιακού μυ και της μειωμένης πλήρωσης του θαλάμου.
Δεξιά καρδιακή ανεπάρκεια
Συμβαίνει, συνήθως, ως αποτέλεσμα της αριστερής ανεπάρκειας και έχει ως αποτέλεσμα την αδυναμία εξώθησης του αίματος προς τους πνεύμονες.
Η αδυναμία της καρδιάς να διοχετεύσει σωστά το αίμα, οδηγεί σε συσσώρευση υγρού. Αυτή με την σειρά της μπορεί να οδηγήσει σε πνευμονική εμβολή και χρήζει επείγουσας ιατρικής παρέμβασης.
Συμπτώματα καρδιακής ανεπάρκειας
Τα συμπτώματα της νόσου μπορεί να παρουσιαστούν σταδιακά και περιλαμβάνουν δύσπνοια κατά τη φυσική δραστηριότητα ή σε ξαπλωτή θέση, κόπωση και αδυναμία, οίδημα στα κάτω άκρα, ταχυκαρδίες ή αρρυθμίες, συριγμός και επίμονος βήχας με πιθανές ενδείξεις αιμόπτυσης, μειωμένη όρεξη κ.α.
Οι κυριότεροι παράγοντες ρίσκου για εμφάνιση καρδιαγγειακής νόσου και συνεπακόλουθης ανεπάρκειας είναι:
Παράγοντες του τρόπου ζωής
Διατροφή υψηλή σε κορεσμένα λιπαρά που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης αθηρωματικής πλάκας και δυλιπιδαιμίας, κάπνισμα, αλκοόλ, καθιστική ζωή, χρόνιο στρες και έλλειψη ποιοτικού ύπνου.
Συνυπάρχουσες παθήσεις
Αθηρωματική πλάκα, διαβήτης τύπου 2, μεταβολικό σύνδρομο, παχυσαρκία, εκ γενετής βλάβη στις βαλβίδες, λοίμωξη της καρδιάς, υπερδραστήριος θυροειδής και αναιμία.
Πρόληψη και θεραπεία της καρδιακής ανεπάρκειας
Η διασφάλιση της υγείας του καρδιαγγειακού συστήματος είναι εξαιρετικά σημαντική για την πρόληψη ανεπάρκειας, ιδιαίτερα σε άτομα με γενετική προδιάθεση.
Ο τρόπος ζωής επηρεάζει καθοριστικά την πιθανότητα εμφάνισης ανεπάρκειας και βρίσκεται σε τεράστιο βαθμό υπό τον έλεγχό μας. Παρακάτω αναλύονται συνοπτικά, οι κυριότεροι παράγοντες τρόπου ζωής:
Διατροφή
Η ποικιλία φυτικών τροφών όπως φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ακατέργαστα δημητριακά παρέχουν στο σώμα αντιοξειδωτικά φυτοχημικά συστατικά. Τα συγκεκριμένα υποστηρίζουν βέλτιστα το καρδιαγγειακό σύστημα και τη γενική υγεία μας.
Συστήνεται η αποφυγή κόκκινου κρέατος και αλλαντικών, ενώ προτιμάται η κατανάλωση λευκού κρέατος με έμφαση στα ψάρια. Τα ω3 λιπαρά (EPA/DHA) φαίνεται να έχουν ιδιαίτερα ευεργετικές ιδιότητες, όπως επίσης οι πολυφαινόλες π.χ. ρεσβερατρόλη και τα καροτενοειδή. Τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά περιέχουν νιτρικά άλατα που ασκούν προστατευτική δράση στα αγγεία.
Μία ισορροπημένη διατροφή συμβάλλει επίσης στη διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους, που είναι πολύ σημαντική για το έργο της καρδιάς.
Αλκοόλ και κάπνισμα
Η χρόνια και υπέρμετρη κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση, ενώ μπορεί να προκαλέσει μυοκαρδιοπάθεια. Συστήνεται η περιορισμένη κατανάλωση αλκοόλ ή ακόμα και αποφυγή του, ιδιαιτέρως παρουσία συμπτωμάτων.
Το κάπνισμα επηρεάζει την ικανότητα μεταφοράς οξυγόνου στο αίμα. Επίσης, συμβάλλει στην εναπόθεση λίπους στα αγγεία, προκαλώντας στένωση και αύξηση της αρτηριακής πίεσης.
Φυσική δραστηριότητα
Η τακτική άσκηση ενδυναμώνει τον καρδιακό μυ και βοηθάει στη διατήρηση της ακεραιότητας των αγγείων. Συστήνονται 150 λεπτά άσκησης μέτριας έντασης την εβδομάδα, λαμβάνοντας υπόψιν συνοδές παθήσεις.
Άγχος και ξεκούραση
Η χρόνια αυξημένη κορτιζόλη (ορμόνη του άγχους) αυξάνει την αρτηριακή πίεση, τη χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια, προκαλώντας εμφάνιση αθηρωματικής πλάκας.
Η αποτελεσματική διαχείριση του άγχους και η επαρκής ανάπαυση στην καθημερινότητα βοηθά την καρδιά να επιτελεί το έργο της με λιγότερο κόπο.
Θεραπεία της καρδιακής ανεπάρκειας
Με δεδομένο ότι η καρδιακή ανεπάρκεια είναι το τελικό στάδιο εκφυλισμού της καρδιάς, δεν υπάρχει θεραπεία, η οποία να αντιστρέφει τις βλάβες του οργάνου. Παρόλα αυτά, όλα τα παραπάνω μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση συμπτωμάτων και την επιβράδυνση του περαιτέρω εκφυλισμού της καρδιακής λειτουργίας.
Στους ασθενείς, χορηγείται ένα φάσμα φαρμακευτικής αγωγής, προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα συμπτώματα και οι συνοδές παθήσεις και να διευκολυνθεί η υπάρχουσα καρδιακή λειτουργία. Τα κυριότερα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στην καρδιακή ανεπάρκεια είναι τα διουρητικά, φάρμακα που μειώνουν την ένταση σύσπασης της καρδιάς και φάρμακα που δρουν στη συσταλτικότητα των αγγείων και διευκολύνουν τη ροή του αίματος.
Τα άτομα με ανεπάρκεια είναι ιδιαιτέρως επιρρεπή σε επιπλοκές από λοιμώξεις του αναπνευστικού. Συστήνεται ο πλήρης εμβολιασμός έναντι στον ιό της γρίπης, τον πνευμονιόκοκκο και τον Covid-19.
Η διατήρηση της υγείας του καρδιαγγειακού συστήματος καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας, είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για την πρόληψη της σταδιακής αποδυνάμωσης της καρδιάς και της εμφάνισης ανεπάρκειας.
Ακόμα, όμως, και μετά τη διάγνωση της καρδιακής ανεπάρκειας, οι ασθενείς μπορούν να διατηρήσουν σημαντική ποιότητα στη ζωή τους, ακολουθώντας εξατομικευμένο φαρμακευτικό πρωτόκολλο και φροντίζοντας τις καθημερινές τους συνήθειες.
Βιβλιογραφία
- National Heart, Lung and blood institute, “What is heart failure?” https://www.nhlbi.nih.gov/health/heart-failure
- American Heart Association, Heart failure https://www.heart.org/en/health-topics/heart-failure
- Merck Manuals Professional, Heart failure pathophysiology https://www.msdmanuals.com/professional/cardiovascular-disorders/heart-failure/heart-failure-hf?query=heart%20failure
