Ο αυτισμός αποτελεί μια κατάσταση που σχετίζεται με την ανάπτυξη του εγκεφάλου και επηρεάζει κατά βάση τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται, συναναστρέφεται, και κοινωνικοποιείται με τους άλλους.
Προκαλεί προβλήματα στην κοινωνική αλληλεπίδραση και την επικοινωνία και περιλαμβάνει περιορισμένα και επαναλαμβανόμενα πρότυπα συμπεριφοράς. Ο όρος “φάσμα” στη διαταραχή του φάσματος του αυτισμού αναφέρεται στο ευρύ φάσμα των συμπτωμάτων και της σοβαρότητας.
Η διαταραχή του φάσματος του αυτισμού περιλαμβάνει καταστάσεις που προηγουμένως θεωρούνταν ξεχωριστές. Αυτές είναι ο αυτισμός, το σύνδρομο Asperger, η παιδική αποσυνθετική διαταραχή αλλά και μια απροσδιόριστη μορφή διάχυτης αναπτυξιακής διαταραχής.
Ορισμένοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τον όρο “σύνδρομο Asperger”, το οποίο θεωρείται γενικά ότι βρίσκεται στο ηπιότερο άκρο της διαταραχής του φάσματος του αυτισμού.
Πότε εμφανίζεται ο αυτισμός
Η διαταραχή του φάσματος του αυτισμού ξεκινά από την πρώιμη παιδική ηλικία.
Προκαλεί προβλήματα λειτουργικότητας στην κοινωνία-κοινωνικά, στο σχολείο και στην εργασία. Συχνά τα παιδιά εμφανίζουν συμπτώματα αυτισμού μέσα στον πρώτο χρόνο. Ένας μικρός αριθμός παιδιών φαίνεται να αναπτύσσεται φυσιολογικά κατά τον πρώτο χρόνο. Στη συνέχεια, περνούν μια περίοδο οπισθοδρόμησης μεταξύ 18 και 24 μηνών, όταν εμφανίζουν συμπτώματα.
Δεν υπάρχει θεραπεία για τη διαταραχή του φάσματος του αυτισμού. Όμως, η εντατική, έγκαιρη θεραπεία μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά στη ζωή πολλών παιδιών.
Συμπτώματα αυτισμού
Ορισμένα παιδιά εμφανίζουν σημάδια διαταραχής του φάσματος του αυτισμού στην πρώιμη βρεφική ηλικία, όπως μειωμένη οπτική επαφή, έλλειψη ανταπόκρισης στο όνομά τους ή αδιαφορία για τους φροντιστές.
Άλλα παιδιά μπορεί να αναπτύσσονται κανονικά για τους πρώτους μήνες ή χρόνια της ζωής τους, αλλά στη συνέχεια ξαφνικά γίνονται αποτραβηγμένα ή επιθετικά ή χάνουν γλωσσικές δεξιότητες που έχουν ήδη αποκτήσει. Τα σημάδια εμφανίζονται συνήθως στην ηλικία των 2 ετών. Κάθε παιδί με αυτισμό είναι πιθανό να έχει ένα μοναδικό μοτίβο συμπεριφοράς και επίπεδο σοβαρότητας, από χαμηλής έως υψηλής λειτουργικότητας.
Ορισμένα παιδιά με διαταραχή του φάσματος του αυτισμού δυσκολεύονται να μάθουν. Ορισμένα έχουν ενδείξεις χαμηλότερης από το φυσιολογικό νοημοσύνης. Άλλα παιδιά με τη διαταραχή έχουν φυσιολογική έως υψηλή νοημοσύνη και μαθαίνουν γρήγορα. Δυσκολεύονται όμως να επικοινωνήσουν και να εφαρμόσουν αυτά που γνωρίζουν στην καθημερινή ζωή και να προσαρμοστούν σε κοινωνικές καταστάσεις.
Λόγω του μοναδικού μείγματος συμπτωμάτων σε κάθε παιδί, η σοβαρότητα μπορεί μερικές φορές να είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Βασίζεται γενικά στο επίπεδο των διαταραχών και στον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν την ικανότητα λειτουργίας. Παρακάτω παρατίθενται ορισμένα κοινά σημάδια που παρουσιάζουν τα άτομα που πάσχουν από διαταραχή του φάσματος του αυτισμού.
Αυτισμός, κοινωνική επικοινωνία και αλληλεπίδραση
Ένα παιδί ή ένας ενήλικας με διαταραχή του φάσματος του αυτισμού μπορεί να έχει προβλήματα με την κοινωνική αλληλεπίδραση και τις επικοινωνιακές δεξιότητες, συμπεριλαμβανομένου οποιουδήποτε από αυτά τα σημάδια:
- Αποτυγχάνει να ανταποκριθεί στο όνομά του ή φαίνεται να μην σας ακούει μερικές φορές
- Αντιστέκεται στο αγκάλιασμα και την αγκαλιά και φαίνεται να προτιμά να παίζει μόνο του, αποτραβηγμένο στον δικό του κόσμο
- Έχει κακή οπτική επαφή και δεν έχει έκφραση προσώπου
- Δεν μιλάει ή έχει καθυστερημένη ομιλία ή χάνει την προηγούμενη ικανότητα να λέει λέξεις ή προτάσεις
- Δεν μπορεί να ξεκινήσει μια συζήτηση ή να τη συνεχίσει ή ξεκινάει μόνο για να κάνει αιτήματα ή να επισημάνει αντικείμενα
- Μιλάει με μη φυσιολογικό τόνο ή ρυθμό και μπορεί να χρησιμοποιεί φωνή σαν τραγουδιστή ή ρομποτική ομιλία
- Επαναλαμβάνει λέξεις ή φράσεις αυτολεξεί, αλλά δεν καταλαβαίνει πώς να τις χρησιμοποιήσει
- Δεν φαίνεται να κατανοεί απλές ερωτήσεις ή οδηγίες
- Δεν εκφράζει συναισθήματα ή αισθήματα και δεν φαίνεται να γνωρίζει τα συναισθήματα των άλλων
- Δεν δείχνει ή δεν φέρνει αντικείμενα για να μοιραστεί το ενδιαφέρον του
- Προσεγγίζει ακατάλληλα μια κοινωνική αλληλεπίδραση με παθητική, επιθετική ή διασπαστική συμπεριφορά
- Δυσκολεύεται να αναγνωρίσει μη λεκτικές ενδείξεις, όπως να ερμηνεύσει τις εκφράσεις του προσώπου, τις στάσεις του σώματος ή τον τόνο της φωνής των άλλων ανθρώπων
Αυτισμός και μοτίβα συμπεριφοράς
Ένα παιδί ή ένας ενήλικας με διαταραχή του φάσματος του αυτισμού μπορεί να έχει περιορισμένα, επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς, ενδιαφερόντων ή δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένων οποιωνδήποτε από αυτά τα σημάδια:
- Εκτελεί επαναλαμβανόμενες κινήσεις, όπως κούνημα, περιστροφή ή χτύπημα των χεριών
- Εκτελεί δραστηριότητες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αυτοτραυματισμό, όπως δάγκωμα ή χτύπημα του κεφαλιού
- Αναπτύσσει συγκεκριμένες ρουτίνες ή τελετουργίες και διαταράσσεται με την παραμικρή αλλαγή
- Έχει προβλήματα συντονισμού ή έχει περίεργα μοτίβα κίνησης, όπως αδεξιότητα ή περπάτημα στα δάχτυλα των ποδιών, και έχει περίεργη, δύσκαμπτη ή υπερβολική γλώσσα του σώματος
- Είναι γοητευμένο από τις λεπτομέρειες ενός αντικειμένου αλλά δεν κατανοεί τον γενικό σκοπό ή τη λειτουργία του αντικειμένου
- Είναι ασυνήθιστα ευαίσθητο στο φως, τον ήχο ή την αφή, αλλά μπορεί να αδιαφορεί για τον πόνο ή τη θερμοκρασία
- Δεν συμμετέχει σε μιμητικό ή φανταστικό παιχνίδι
- Προσκολλάται σε ένα αντικείμενο ή μια δραστηριότητα με ασυνήθιστη ένταση ή εστίαση
- Έχει συγκεκριμένες διατροφικές προτιμήσεις, όπως το να τρώει μόνο λίγα τρόφιμα ή να αρνείται τρόφιμα με συγκεκριμένη υφή
Καθώς ωριμάζουν, ορισμένα παιδιά με διαταραχή του φάσματος του αυτισμού ασχολούνται περισσότερο με τους άλλους και παρουσιάζουν λιγότερες διαταραχές στη συμπεριφορά τους. Ορισμένα, συνήθως εκείνα με τα λιγότερο σοβαρά προβλήματα, μπορούν τελικά να ζήσουν μια φυσιολογική ή σχεδόν φυσιολογική ζωή.
Άλλα, ωστόσο, συνεχίζουν να έχουν δυσκολίες με τη γλώσσα ή τις κοινωνικές δεξιότητες και η εφηβεία μπορεί να επιφέρει χειρότερα προβλήματα συμπεριφοράς και συναισθηματικά προβλήματα.
Αυτισμός: Πότε να επισκεφθείτε γιατρό
Τα μωρά αναπτύσσονται με τον δικό τους ρυθμό και πολλά δεν ακολουθούν ακριβή χρονοδιαγράμματα που βρίσκονται σε ορισμένα βιβλία για γονείς.
Αλλά τα παιδιά με διαταραχή του φάσματος του αυτισμού συνήθως εμφανίζουν κάποια σημάδια καθυστερημένης ανάπτυξης πριν από την ηλικία των 2 ετών. Εάν ανησυχείτε για την ανάπτυξη του παιδιού σας ή υποψιάζεστε ότι το παιδί σας μπορεί να έχει διαταραχή του φάσματος του αυτισμού, συζητήστε τις ανησυχίες σας με το γιατρό σας. Τα συμπτώματα που σχετίζονται με τη διαταραχή μπορεί επίσης να συνδέονται με άλλες αναπτυξιακές διαταραχές.
Τα σημάδια της διαταραχής του φάσματος του αυτισμού συχνά εμφανίζονται νωρίς στην ανάπτυξη, όταν υπάρχουν εμφανείς καθυστερήσεις στις γλωσσικές δεξιότητες και στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Ο γιατρός σας μπορεί να σας συστήσει αναπτυξιακές εξετάσεις για να διαπιστώσει αν το παιδί σας έχει καθυστερήσεις στις γνωστικές, γλωσσικές και κοινωνικές δεξιότητες, εάν το παιδί σας χάνει γλωσσικές ή κοινωνικές δεξιότητες σε οποιαδήποτε ηλικία ή δεν:
- ανταποκρίνεται με χαμόγελο ή χαρούμενη έκφραση μέχρι τους 6 μήνες
- μιμείται ήχους ή εκφράσεις του προσώπου μέχρι τους 9 μήνες
- φλυαρεί ή δεν γουργουρίζει μέχρι τους 12 μήνες
- κάνει χειρονομίες – όπως να δείχνει ή να χαιρετά – μέχρι τους 14 μήνες
- λέει μεμονωμένες λέξεις μέχρι τους 16 μήνες
- παίζει “φαντασία” ή προσποιείται μέχρι τους 18 μήνες
- λέει φράσεις δύο λέξεων μέχρι τους 24 μήνες
