Η Λιστέρια (επιστημονικά: Listeria monocytogenes) είναι ένα από τα πιο επικίνδυνα βακτήρια που μπορούν να μεταδοθούν μέσω των τροφίμων. Προκαλεί μια σοβαρή λοίμωξη που ονομάζεται λιστερίωση.
Αν και τα κρούσματα δεν είναι τόσο συχνά όσο της σαλμονέλας, η λιστέρια ανησυχεί ιδιαίτερα τους Επιστήμονες Υγείας και τους Διαιτολόγους – Διατροφολόγους εξαιτίας της υψηλής θνησιμότητάς της σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.
Τι κάνει τη Λιστέρια ξεχωριστή (και επικίνδυνη);
Αντίθετα με τα περισσότερα βακτήρια που χρειάζονται ζέστη για να αναπτυχθούν, η λιστέρια είναι ένας «σκληροτράχηλος» μικροοργανισμός με μοναδικά χαρακτηριστικά:
- Αναπτύσσεται στο ψυγείο: Μπορεί να επιβιώσει και να πολλαπλασιαστεί σε θερμοκρασίες ψύξης (4°C ή και χαμηλότερα).
- Αντέχει στο αλάτι: Επιβιώνει σε αλμυρά περιβάλλοντα (π.χ. άλμη τυριών).
- Δεν αλλάζει την τροφή: Ένα τρόφιμο μολυσμένο με λιστέρια δεν αλλάζει όψη, μυρωδιά ή γεύση, επομένως είναι αδύνατο να το καταλάβουμε με τις αισθήσεις μας.
Ποιες ομάδες κινδυνεύουν περισσότερο;
Για έναν υγιή ενήλικα, η λιστερίωση μπορεί να περάσει σαν μια απλή τροφική δηλητηρίαση ή ήπια γρίπη. Ωστόσο, είναι εξαιρετικά επικίνδυνη για:
- Εγκυμονούσες: Η λιστέρια μπορεί να περάσει μέσω του πλακούντα και να προκαλέσει αποβολή, πρόωρο τοκετό ή σοβαρή λοίμωξη στο νεογνό.
- Ηλικιωμένους (άνω των 65 ετών): Λόγω εξασθενημένου ανοσοποιητικού συστήματος.
- Ανοσοκατεσταλμένους: Άτομα που κάνουν χημειοθεραπείες, άτομα με διαβήτη, νεφρική νόσο ή HIV.
Τρόφιμα υψηλού κινδύνου για Λιστέρια
Η λιστέρια βρίσκεται στο έδαφος, στο νερό και στα κόπρανα των ζώων. Τα τρόφιμα που μολύνονται συχνότερα είναι:
- Μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά: Μαλακά τυριά (φέτα, brie, camembert, ροκφόρ) που φτιάχνονται από μη παστεριωμένο (νωπό) γάλα.
- Αλλαντικά και έτοιμα κρέατα: Παριζάκι, γαλοπούλα σε φέτες, σαλάμια, χοτ ντογκ (ειδικά αν καταναλωθούν κρύα από το ψυγείο).
- Καπνιστά θαλασσινά: Καπνιστός σολομός, καπνιστή πέστροφα (ready-to-eat).
- Έτοιμες συσκευασμένες σαλάτες & φρούτα: Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται το κομμένο πεπόνι, το οποίο έχει ενοχοποιηθεί παγκοσμίως για μεγάλες επιδημίες λιστερίωσης, καθώς το βακτήριο μεταφέρεται από τη φλούδα στη σάρκα κατά το κόψιμο.
Πώς θα την αποφύγετε: Οδηγίες Προστασίας
Η πρόληψη βασίζεται στους κανόνες υγιεινής των τροφίμων. Ακολουθήστε τα παρακάτω βήματα:
1. Σωστή Θερμική Επεξεργασία (Μαγείρεμα)
Η λιστέρια καταστρέφεται στο μαγείρεμα.
- Ζεστάνετε τα έτοιμα αλλαντικά ή τα λουκάνικα χοτ ντογκ μέχρι να βγάλουν ατμούς (>75°C)πριν τα καταναλώσετε, ειδικά αν ανήκετε σε ομάδα κινδύνου.
- Μαγειρεύετε καλά το κρέας, τα πουλερικά και τα θαλασσινά.
2. Έλεγχος του Ψυγείου
- Ρυθμίστε τη θερμοκρασία του ψυγείου σας αυστηρά κάτω από τους $4^\circ\text{C}$ και του καταψύκτη κάτω από τους -18 °C. Αυτό δεν σκοτώνει το βακτήριο, αλλά επιβραδύνει σημαντικά την ανάπτυξή του.
- Καθαρίζετε συχνά τα ράφια και τα συρτάρια του ψυγείου με ζεστό νερό και σαπούνι.
3. Αποφυγή Διασταυρούμενης Μόλυνσης
- Χρησιμοποιείτε διαφορετικά ξύλα κοπής για τα ωμά κρέατα και διαφορετικά για τα λαχανικά, το ψωμί ή τα έτοιμα τρόφιμα.
- Πλένετε πολύ καλά τα χέρια σας και τα μαχαίρια μετά τον χειρισμό ωμών τροφίμων.
4. Σχολαστικό Πλύσιμο και Κατανάλωση
- Πλένετε πολύ καλά όλα τα φρούτα και τα λαχανικά κάτω από τρεχούμενο νερό (ακόμα κι αν πρόκειται να τα ξεφλουδίσετε, όπως το πεπόνι ή το καρπούζι).
- Μην αφήνετε ευπαθή τρόφιμα εκτός ψυγείου για περισσότερες από 2 ώρες (ή 1 ώρα αν η θερμοκρασία περιβάλλοντος είναι πάνω από 32°C
- Καταναλώνετε τα ανοιγμένα πακέτα αλλαντικών μέσα σε 3-5 ημέρες.
5. Διαβάζετε τις Ετικέτες
- Επιλέγετε πάντα παστεριωμένο γάλα και προϊόντα που αναγράφουν ξεκάθαρα ότι παράγονται από παστεριωμένο γάλα.
Συμπέρασμα
Η λιστέρια είναι ένας «ύπουλος» εχθρός στην κουζίνα, αλλά με τη σωστή θερμοκρασία στο ψυγείο, το καλό μαγείρεμα και την αποφυγή των μη παστεριωμένων προϊόντων, μπορείτε να εκμηδενίσετε τον κίνδυνο και να προστατεύσετε τον εαυτό σας και την οικογένειά σας.
