Έχετε αναρωτηθεί γιατί και πότε τρώμε; Ποιες τροφές επιλέγουμε να καταναλώσουμε;
Οι απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα ποικίλουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο λόγος προφανής και απλός: γιατί πρέπει να προμηθεύουμε τον οργανισμό μας με θρεπτικά συστατικά , ώστε να λειτουργεί σωστά, να σκεφτόμαστε, να κινούμαστε, να αναπτυσσόμαστε και να παραμένουμε υγιείς.
Το σώμα μας είναι σαν μια μηχανή, της οποίας το καύσιμο είναι η τροφή. Ανάλογα με την «τροφή – καύσιμο» έχουμε μέτρια ή άριστη απόδοση της μηχανής μας. Οπότε εμείς διαλέγουμε ποια μηχανή θέλουμε να οδηγήσουμε και πώς θα φροντίσουμε τελικά τον οργανισμό μας.
Πολλοί άνθρωποι βρίσκουν το φαγητό ευχάριστο και ανακουφιστικό, δεν μπορούν για παράδειγμα να περιοριστούν στην κατανάλωση μόνο ενός κομματιού πίτσας. Μια άλλη μερίδα ανθρώπων καταναλώνει μεγάλες ποσότητες τροφής όταν είναι αγχωμένοι, θλιμμένοι ή εκνευρισμένοι, θέλοντας να καλύψουν με το φαγητό τις συναισθηματικές ανάγκες που δεν καλύπτονται με καταλληλότερους τρόπους.
Γιατί το φαγητό μάς χαλαρώνει;
Ένας από τους βασικούς λόγους που μας αρέσει να τρώμε – ειδικά συγκεκριμένα τρόφιμα – κρύβεται στη βιολογία μας. Είμαστε «προγραμματισμένοι» να απολαμβάνουμε εμπειρίες όπως το φαγητό, επειδή είναι απαραίτητο για την επιβίωσή μας ως είδος.
Είμαστε επίσης «προγραμματισμένοι» να αναζητούμε τρόφιμα πλούσια σε θερμίδες όταν πεινάμε. Αυτός ήταν ένας πολύ χρήσιμος μηχανισμός επιβίωσης για τους αρχαίους προγόνους μας σε περιόδους που τα τρόφιμα ήταν λιγοστά και έπρεπε να κυνηγήσουν προκειμένου να φάνε..
Τα πράγματα είναι διαφορετικά στις ημέρες μας. Το φαγητό μας έχει αλλάξει δραστικά. Η διαθεσιμότητα τροφής πλέον είναι σε υπερεπάρκεια, την βρίσκουμε με μεγάλη ευκολία , με αποτέλεσμα πολλές φορές να μην κάνουμε και και τις πιο υγιεινές και ισορροπημένες διατροφικές επιλογές.
Γιατί έχουμε επιθυμία για συγκεκριμένες «παχυντικές» τροφές;
Γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν «λιγούρες» για φρούτα και λαχανικά αλλά λαχταράνε τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες και λιπαρά; Υπάρχει μια καλή εξήγηση για αυτό.
Στον οργανισμό μας έχουμε έναν ισχυρό νευροδιαβιβαστή, σαν έναν τύπο αγγελιοφόρου χημικών στο σώμα μας, που συμμετέχει στο να μας κάνει να επιθυμούμε υδατάνθρακες.
Ονομάζεται Νευροπεπτίδιο Y (NPY) και ο λόγος που μας κάνει να λαχταράμε τους υδατάνθρακες είναι επειδή αυτοί είναι το αγαπημένο καύσιμο του σώματος και του εγκεφάλου μας.
Το NPY συνήθως αυξάνεται μετά από οποιαδήποτε επιβεβλημένη περίοδο στέρησης φαγητού, για παράδειγμα όταν παραλείπουμε τελείως το βραδινό φαγητό. Γι’ αυτό ίσως έχετε παρατηρήσει ότι όσο περισσότερες ώρες δεν τρώτε και όσο πιο πεινασμένοι νιώθετε, τόσο ισχυρότερη είναι η λαχτάρα σας για τρόφιμα πλούσια σε υδατάνθρακες.
Το λίπος είναι ένα άλλο θρεπτικό συστατικό που μας δημιουργεί θετικά συναισθήματα λόγω της υφής που έχει ως τροφή, αλλά και τις ορμόνες που προτρέπει να απελευθερωθούν όταν εισέρχεται στο πεπτικό μας σύστημα. Χρειαζόμαστε λίπος έτσι ώστε οι ορμόνες κορεσμού να απελευθερωθούν.
Ο παράγοντας της ψυχολογίας
Το φαγητό δεν αφορά μόνο τους βιολογικούς μηχανισμούς. Έχουμε επίσης συναισθηματικές προσκολλήσεις σε αυτό.
Η νοσταλγία σχετίζεται με τις επιλογές μας στο φαγητό, καθώς έχουμε συσχετίσει με εμπειρίες με συγκεκριμένες τροφές. Άλλωστε, ο εγκέφαλός μας είναι πολύ καλός στη σύνδεση εμπειριών με θετικές, ουδέτερες ή αρνητικές αναμνήσεις.
Υπάρχουν και άλλοι λόγοι που έχουμε έντονη την επιθυμία για «παχυντικές» ή άλλες τροφές;
Γιατί να λαχταράμε κάποιες τροφές περισσότερο από άλλες;
Η έντονη επιθυμία για κάποιες τροφές είναι ένα «καμπανάκι» του οργανισμού μας, σαν αντίδραση. Μας «φωνάζει» και μας προειδοποιεί ότι του λείπουν κάποια βασικά στοιχεία και έτσι μας ωθεί στην κατανάλωση τροφής.
Δυστυχώς όμως ως άνθρωποι έχουμε ξεχάσει να «ακούμε» το σώμα μας και συχνά παρερμηνεύουμε τα σημάδια του. Έτσι, εκεί που το σώμα μας χρειάζεται ουσιαστικά και βασικά στοιχεία για την λειτουργία του, εμείς του δίνουμε fast food, junk food, γλυκά και λιπαρά που δεν του προσφέρουν όσα χρειάζεται.
Πρέπει να σημειωθεί βεβαίως ότι η έντονη επιθυμία και αλόγιστη κατανάλωση τροφής μπορεί να προέρχεται από ψυχολογικά ή ακόμα και παθολογικά αίτια τα οποία θα πρέπει να εξεταστούν και να συζητηθούν με τον εκάστοτε γιατρό.
Έντονη επιθυμία για λιπαρά
Αυτή η έντονη επιθυμία επέρχεται όταν δεν νιώθουμε καλά. Οι πολύ λιπαρές τροφές όπως π.χ. τηγανητά επιδρούν στους υποδοχείς συναισθημάτων του εγκεφάλου και αυτός καταπραΰνει τα άσχημα συναισθήματα!
Δυστυχώς αυτό το αίσθημα «παρηγοριάς» κρατάει πολύ λίγο ενώ οι αυθόρμητα καταναλωμένες θερμίδες βρίσκονται ήδη στον οργανισμό μας….
Το ίδιο βέβαια συναίσθημα μπορούμε να δώσουμε στον οργανισμό μας, κάνοντας ένα ζεστό αφρόλουτρο, διαβάζοντας ένα βιβλίο, ακούγοντας μουσική, κάνοντας έναν περίπατο ή συζητώντας με αγαπημένα άτομα.
Λαχτάρα για γλυκά
Υπάρχουν και αυτές οι στιγμές που ένα άτομο λαχταράει τα γλυκά. Συχνά φαίνεται να συνδέεται η έντονη επιθυμία για γλυκές τροφές με μια κατάσταση έντονου στρες.
Σε καταστάσεις έντονου στρες πέφτει το επίπεδο σεροτονίνης στον οργανισμό μας και αυξάνεται άμεσα η ανάγκη του για υδατάνθρακες . Δυστυχώς, αντί να καλύψουμε αυτή την έντονη επιθυμία με φρέσκα φρούτα, απλώνουμε το χέρι και καταναλώνουμε γλυκά, τα οποία δεν περιέχουν σχεδόν κανένα διατροφικά σημαντικό στοιχείο.
Βέβαια, αυξάνεται έντονα και άμεσα το επίπεδο του σακχάρου στο αίμα μας, κάτι που ανεβάζει και το επίπεδο σεροτονίνης. Ωστόσο, αυτό δεν κρατάει για πολύ ώρα. Σύντομα η πολλή ζάχαρη που καταναλώσαμε επιβαρύνει τα επινεφρίδια και αυτά εκχέουν κορτιζόλη. Αυτή μας προκαλεί ένα αίσθημα έντασης και στρες, το στρες μας φέρνει την έντονη επιθυμία για γλυκό και έτσι συνεχίζεται ο φαύλος κύκλος.
Εάν όμως αντικαταστήσουμε το γλυκό με φρούτα, θα κάναμε πολύ καλό στο σώμα μας. Γιατί; Επειδή αν και τα φρούτα, ακόμα και αν έχουν υψηλό ποσοστό ζάχαρης, έχουν όμως και σημαντική διατροφική αξία. Έτσι προσφέρουν στον οργανισμό μας σημαντικά αντιοξειδωτικά και πολύτιμες βιταμίνες.
Άλλοι λόγοι
Εκτός από τις κλασικές λαχτάρες για αλμυρές ή γλυκές τροφές υπάρχουν και οι περιπτώσεις όπου το σώμα μας, μας «ζητάει» πολύ συγκεκριμένες τροφές. Αυτή η έντονη επιθυμία μπορεί να είναι σημάδι για κάποια διατροφική έλλειψη του οργανισμού μας.
Η έντονη επιθυμία για:
- Τυροκομικά: πιθανά να υποδεικνύει να έχουν έλλειψη λιπαρών οξέων ή ασβεστίου
- Μακαρόνια, λευκό ψωμί, κέικ και παρόμοια γλυκά μπορεί να σημαίνει έλλειψη χρωμίου από τον οργανισμό
- Κόκκινο κρέας: υποδεικνύει πιθανή έλλειψη σιδήρου
- Πατατάκια και πολύ αλμυρές τροφές δείχνει πιθανή έλλειψη χλωρίου και υπερβολική έγχυση ορμονών του στρες
- Ξινές τροφές και σοκολάτα: πιθανά να υποδεικνύει έλλειψη μαγνησίου
Υπάρχουν και άλλες καταστάσεις που μας «ανοίγουν» την όρεξη;
Ναι! Αυτές οι καταστάσεις σχετίζονται με:
- Παθήσεις του θυρεοειδή αλλά και των επινεφριδίων
- Την λήψη ορισμένων φαρμάκων. Μερικά από αυτά είναι ορισμένα αντικαταθλιπτικά, φάρμακα για την υπέρταση και κάποια διουρητικά ή αντισυλληπτικά. Η κορτιζόνη, όταν χορηγείται σε χάπια, ειδικά για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να προκαλέσει κατακράτηση νατρίου και υγρών, οδηγώντας συχνά στην αύξηση του βάρους
- Οι αυστηρές ή συχνές δίαιτες . Οι δίαιτες-αστραπή, καθιστούν μακροπρόθεσμα τα «απαγορευμένα» τρόφιμα αντικείμενο των διατροφικών μας επιθυμιών
Πώς μπορούμε να καταστείλουμε αυτή την έντονη επιθυμία;
- Καταναλώνουμε μικρά και συχνά γεύματα. Οπότε πρέπει να καταναλώνουμε καθημερινά 3 κύρια γεύματα και 2 ενδιάμεσα γεύματα ως σνακ
- Μασάμε καλά το φαγητό μας, τρώγοντας με αργό ρυθμό
- Καταναλώνουμε ποιοτικά και θρεπτικά τρόφιμα
- Οι μερίδες των τροφίμων που καταναλώνουμε έχουν το κατάλληλο μέγεθος
- Κατά την διάρκεια των γευμάτων μας πρέπει να έχουν την κατάλληλή ατμόσφαιρα
Κλείνοντας να σημειώσουμε ότι πέρα από την αλλαγή στις διατροφικές μας συνήθειες, χρειάζεται να κάνουμε συχνά αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις στα πλαίσια του προληπτικού ελέγχου για την υγεία μας.
