Τα λεμφώματα είναι κακοήθειες του λεμφικού ιστού. Ενώ τα λεμφώματα γενικά επηρεάζουν τους λεμφαδένες ή τον λεμφικό ιστό, όπως ο σπλήνας, μπορούν επίσης να επηρεάσουν τον εξωλεμφαδενικό ιστό, όπως ο πνεύμονας, το ήπαρ ή ο γαστρεντερικός σωλήνας.
Το λέμφωμα είναι μια μορφή καρκίνου του αίματος και αναπτύσσεται όταν ένας τύπος λευκών αιμοσφαιρίων, που ονομάζονται λεμφοκύτταρα , αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα. Τα λεμφοκύτταρα είναι μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος , το οποίο βοηθά στην καταπολέμηση των λοιμώξεων.
Υπάρχουν πάνω από 60 διαφορετικοί τύποι λεμφώματος, που ομαδοποιούνται γενικά σε Hodgkin και non- Hodgkinλεμφώματα . Τα μη-Hodgkin λεμφώματα ομαδοποιούνται περαιτέρω ανάλογα με το αν «αδρανή» ή «επιθετικά».
Αξιολόγηση της Διατροφικής Κατάστασης
Η διατροφική κατάσταση περιλαμβάνει όχι μόνο το σωματικό βάρος, αλλά και τη σύνθεση του σώματος (αναλογίες λιπώδους και μυϊκού ιστού), το επίπεδο πρωτεϊνών, βιταμινών, μικροστοιχείων και τη συνολική μεταβολική αποτελεσματικότητα.
Η αξιολόγηση της διατροφικής κατάστασης θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της διάγνωσης και του σχεδιασμού θεραπείας ασθενών με λέμφωμα Hodgkin. Εργαλεία όπως ο ΔΜΣ, η κλίμακα Patient-Generated Subjective Global Assessment (PG-SGA), οι μετρήσεις ηλεκτρικής βιοεμπέδησης (BIA) ή η αξονική τομογραφία για την αξιολόγηση της μυϊκής μάζας σε εγκάρσια τομή (π.χ., στο επίπεδο L3) καθιστούν δυνατή την αναγνώριση ασθενών που διατρέχουν κίνδυνο υποσιτισμού και σαρκοπενίας. Η έγκαιρη διατροφική παρέμβαση τόσο από του στόματος ή εντερικής χορήγησης συμπληρωμάτων μπορεί να βελτιώσει την ανοχή στη θεραπεία, να μειώσει τον κίνδυνο επιπλοκών και ενδεχομένως να βελτιώσει τα αποτελέσματα του καρκίνου.
Η συστηματική θεραπεία -συμπεριλαμβανομένης της χημειοθεραπείας, της ανοσοθεραπείας και της ακτινοθεραπείας- μπορεί να επιδεινώσει περαιτέρω τα διατροφικά ελλείμματα προκαλώντας ναυτία, έμετο, βλεννογονίτιδα ή διαταραχές γεύσης και όρεξης.
Πολλοί ασθενείς που λαμβάνουν θεραπεία υποφέρουν από μειωμένη όρεξη. Είναι ζωτικής σημασίας να αυξηθούν τα θρεπτικά συστατικά κατά τη διάρκεια ενός γεύματος. Εάν το λέμφωμα βρίσκεται στον σπλήνα ή στην κοιλιά μπορεί να αισθάνονται πιο γρήγορα χορτάτοι από το συνηθισμένο και να μην θέλουν να φάνε πολύ.
Επίσης, η συναισθηματική κατάσταση της ζωής ενός ατόμου που νοσεί από λέμφωμα μπορεί να έχει αντίκτυπο και στη διατροφή του. Σε αυτές τις περιπτώσεις συνιστάται η κατανάλωση μικρών και πολλών γευμάτων αντί για τρία κύρια γεύματα. Αν χρειάζεται να αυξήσουν λίγο το βάρος, μπορεί να είναι χρήσιμο να τρώνε τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε ενέργεια και πρωτεΐνες
Υπάρχουν πολλά τρόφιμα τα οποία είναι πυκνά τόσο σε θερμίδες αλλά και σε θρεπτικά συστατικά. Έτσι λαμβάνουν οι ασθενείς την ενέργεια και τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται . Μερικά παραδείγματα είναι:
- Βούτυρο ξηρών καρπών (φιστικοβούτυρο, αμυγδαλοβούτυρο κλπ)
- Ταχίνι, μέλι
- Πλήρες γάλα και γιαούρτι, γάλα καρύδας
- Ξηροί καρποί
- Βρώμη
- Αβοκάντο.
Μπορείτε να προσθέσετε περισσότερη ενέργεια στο φαγητό σας χρησιμοποιώντας προϊόντα όπως το ελαιόλαδο και το βούτυρο κατά το μαγείρεμα.
Τρόφιμα πλούσια σε θρεπτικά συστατικά
- Καρύδια: Τα καρύδια περιέχουν ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, τα οποία μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της φλεγμονής στο σώμα.
- Αυγά: Τα αυγά έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες
- Smoothies: Τα smoothies είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για να πάρετε πολλές θερμίδες με ένα μόνο ποτό. Μερικά εξαιρετικά συστατικά που μπορείτε να συμπεριλάβετε είναι το ελληνικό γιαούρτι, τα βούτυρα ξηρών καρπών και τα φρέσκα φρούτα.
- Ζυμαρικά ή ψωμί ολικής αλέσεως: τα ζυμαρικά και το ψωμί ολικής αλέσεως μπορούν επίσης να αποτελέσουν μια εξαιρετική επιλογή εάν υπάρχει αίσθημα ναυτίας.
Διατροφική Προσέγγιση
Ο Ρόλος της Πρωτεΐνης
Μια ισορροπημένη διατροφή που παρέχει επαρκή πρωτεΐνη, και μικροθρεπτικά συστατικά μπορεί να βελτιώσει την πρόγνωση, την ποιότητα ζωής, την μακροπρόθεσμη επιβίωση, όπως και να μειώσει τις επιπλοκές της χημειοθεραπείας και να υποστηρίξει την αναγέννηση του μυελού των οστών και του ανοσοποιητικού συστήματος.
Παραδείγματα τροφίμων και προϊόντων με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες:
- κρέας, ψάρι, αυγά
- εναλλακτικές λύσεις κρέατος όπως τόφου, σεϊτάν και σόγια
- φασόλια, φακές, ρεβίθια και άλλα όσπρια
- γαλακτοκομικά προϊόντα όπως γάλα, τυρί και γιαούρτι
- εμπλουτισμένο γάλα αμυγδάλου, εμπλουτισμένο γάλα βρώμης και γάλα σόγιας.
Ω3 λιπαρά οξέα
Πολλοί ογκολογικοί ασθενείς διατρέχουν το σύνδρομο καχεξίας του καρκίνου, που χαρακτηρίζεται από απώλεια μυϊκής μάζας, υποσιτισμό και μεταβολικές διαταραχές. Τα ωμέγα-3 μπορούν να αντισταθμίσουν την καχεξία. Αναστέλλουν τον καταβολισμό των μυϊκών πρωτεϊνών, βελτιώνοντας την όρεξη και υποστηρίζοντας τη σύνθεση πρωτεϊνών.
Οι αντιφλεγμονώδεις, ανοσοτροποποιητικές, μεταβολικές και αναγεννητικές τους επιδράσεις τα καθιστούν σημαντικό στοιχείο που υποστηρίζει την ογκολογική θεραπεία. Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, όπως το εικοσαπενταενοϊκό οξύ (EPA) και το δοκοσαεξαενοϊκό οξύ (DHA), βρίσκονται κυρίως σε λιπαρά θαλάσσια ψάρια (σολομός, σκουμπρί, σαρδέλα) και σε έλαια ψαριών και φυκιών.
Κλινικές μελέτες δείχνουν ότι η χορήγηση συμπληρωμάτων ωμέγα-3 μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των ασθενών με αιματολογικούς καρκίνους, να μειώσει τις παρενέργειες της χημειοθεραπείας (π.χ. νευροπάθειες, φλεγμονή του βλεννογόνου) , υποστηρίζει την αναγέννηση των ιστών τη μείωση του κινδύνου εξέλιξης της νόσου και θνησιμότητας στο λέμφωμα Hodgkin
Μια διατροφή πλούσια σε ωμέγα-3 συχνά συνυπάρχει με υψηλή πρόσληψη άλλων συστατικών με προστατευτικές επιδράσεις, όπως η βιταμίνη D, τα αντιοξειδωτικά και οι φυτικές ίνες.
Φρούτα και Λαχανικά
Τα λαχανικά και τα φρούτα αποτελούν πηγή βιταμινών (C, E, K, ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ), μέταλλα (κάλιο, μαγνήσιο, ψευδάργυρος), φυτικές ίνες και πολυφαινόλες, καροτενοειδή και φλαβονοειδή. Αυτές οι ουσίες εμφανίζουν ισχυρές αντιοξειδωτικές ιδιότητες. Η μείωση του οξειδωτικού στρες μπορεί να προστατεύσει τα υγιή κύτταρα από βλάβες, να υποστηρίξει τους μηχανισμούς επιδιόρθωσης του DNA , να μειώσει τον κίνδυνο μεταλλάξεων που προάγουν την εξέλιξη του λεμφώματος και να ρυθμίσει την ανοσολογική απόκριση. Οι φυτικές ενώσεις όπως η σουλφοραφάνη (μπρόκολο), η κερσετίνη (κρεμμύδια, μήλα), το λυκοπένιο (ντομάτες) ή οι ανθοκυανίνες (μούρα) ρυθμίζουν τη δραστηριότητα των Τ και Β λεμφοκυττάρων, υποστηρίζουν τη λειτουργία των φυσικών φονικών κυττάρων και επηρεάζουν την έκφραση προ- και αντιφλεγμονωδών κυτοκινών . Συγκεκριμένα, συνιστάται η κατανάλωση ποικιλίας τουλάχιστον 400-600 γραμμαρίων λαχανικών και φρούτων την ημέρα.
Παραδείγματα αντιοξειδωτικών περιλαμβάνουν:
- Βήτα-καροτίνη και λυκοπένιο — Βρίσκονται σε βερίκοκα, καρότα, κολοκύθα, γλυκοπατάτες και πιπεριές
- Βιταμίνη Α — Βρίσκεται στο σπανάκι, το σέσκουλο, τα καρότα, την κολοκύθα και τις γλυκοπατάτες
- Βιταμίνη C — Βρίσκεται στο μπρόκολο, σε φυλλώδη λαχανικά όπως γογγύλια και μουστάρδα, στο πεπόνι, στα πορτοκάλια, στα λεμόνια, στις φράουλες, στις ντομάτες και στις πιπεριές
- Βιταμίνη Ε (άλφα-τοκοφερόλη) — Βρίσκεται στο αβοκάντο, τα φιστίκια, τους ηλιόσπορους και το βρασμένο σπανάκι
Επίδραση των Φυτικών Ινών στο Μικροβίωμα
Ένας από τους κύριους μηχανισμούς δράσης των φυτικών ινών είναι η επίδρασή τους στο εντερικό μικροβίωμα. Η ζύμωση των φυτικών ινών από τα βακτήρια του εντέρου οδηγεί στην παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας (SCFAs). Τέτοια όπως το βουτυρικό, το προπιονικό και το οξικό τα οποία έχουν αντιφλεγμονώδεις επιδράσεις, υποστηρίζουν την ακεραιότητα του εντερικού φραγμού και ρυθμίζουν τη λειτουργία των ανοσοκυττάρων, συμπεριλαμβανομένων των ρυθμιστικών Τ κυττάρων . Οι διαταραχές της μικροχλωρίδας (δυσβίωση) παρατηρούνται συχνά σε ασθενείς με καρκίνο. Μια δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες μπορεί να αποκαταστήσει τη μικροβιακή ισορροπία και να υποστηρίξει την άμυνα του οργανισμού. Οι φυτικές ίνες μειώνουν επίσης τη χρόνια φλεγμονή, η οποία αποτελεί αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για την εξέλιξη του καρκίνου. Οι οδηγίες συνιστούν οι γυναίκες να λαμβάνουν τουλάχιστον 25 γραμμάρια φυτικών ινών την ημέρα και οι άνδρες τουλάχιστον 35 γραμμάρια.
Καλή Ενυδάτωση
Η κατανάλωση νερού είναι σημαντική. Συνήθως συνιστάται η κατανάλωση 8 -10 ποτηριών υγρών την ημέρα για την ανακούφιση της δυσκοιλιότητας και βελτίωση των προβλημάτων του ουροποιητικού συστήματος. Μπορεί να υπάρχουν παρενέργειες της θεραπείας. Οπως ναυτία (έμετο) και διάρροια ή εφίδρωση, οι οποίες μπορεί να απαιτήσουν την κατανάλωση επιπλέον νερού. Συνιστάται επίσης να είστε προσεκτικοί με την κατανάλωση αλκοόλ και καφεΐνης. Σκεφτείτε να προσθέσετε ηλεκτρολύτες στο νερό σας για να διασφαλίσετε ότι παραμένετε ενυδατωμένοι. Για την αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας καταναλώστε τρόφιμα αυξημένα σε φυτικές ίνες. Τέτοια όπως φρούτα και λαχανικά χυμό δαμάσκηνου, δαμάσκηνα, αποξηραμένα βερίκοκα και σύκα. Επίσης τα ζεστά και κρύα ροφήματα βοηθούν εξίσου.
Όλα τα είδη υγρών μετράνε, εκτός από το αλκοόλ. Το τσάι και ο καφές περιέχουν καφεΐνη και έχουν διουρητική δράση.
Αλλαγές στη γεύση
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας υπάρχει κίνδυνος εμφάνισης λοιμώξεων, όπως η στοματική άφθα. Η κατανάλωση μαλακών τροφών και η αποφυγή των εσπεριδοειδών μπορεί να ανακουφίσει την κατάσταση.
Μια πιθανή παρενέργεια ορισμένων χημειοθεραπειών, είναι ότι πολλοί άνθρωποι παραπονιούνται ότι το φαγητό έχει μια άνοστη γεύση κατά τη διάρκεια της θεραπείας για λέμφωμα. Άλλοι άνθρωποι περιγράφουν μια μεταλλική γεύση στο στόμα τους, με ορισμένα τρόφιμα (ιδιαίτερα το βοδινό κρέας) . Είναι επίσης αρκετά συνηθισμένο το φαγητό να έχει πιο αλμυρή, πικρή ή γλυκιά γεύση από το συνηθισμένο, ή ότι δεν έχει ιδιαίτερη γεύση. Οι επιπτώσεις της θεραπείας στη γεύση μπορεί να αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου. Για παράδειγμα, τροφές που δεν ήταν επιθυμητές κατά τη διάρκεια της θεραπείας μπορεί να αρχίσουν να έχουν ξανά καλή γεύση, αν και μπορεί να χρειαστεί λίγος χρόνος. Μόλις ολοκληρωθεί η θεραπεία, οι αλλαγές στη γεύση αρχίζουν και βελτιώνονται σιγά-σιγά.
Αν δεν έχετε όρεξη να φάτε στερεές τροφές, τα smoothies και οι σούπες είναι εξαιρετικοί τρόποι για να προσθέσετε υγιεινές τροφές. Οι σούπες και τα smoothies είναι εύκολα στην παρασκευή τους και μπορείτε να προσθέσετε θρεπτικά τρόφιμα όπως λιναρόσπορο, σπόρους chia, βούτυρα ξηρών καρπών, φασόλια και λαχανικά.
Αν το φαγητό δεν έχει ιδιαίτερη γεύση, μπορείτε να δοκιμάσετε:
- προσθήκη βοτάνων, μπαχαρικών, σαλτσών, ντρέσινγκ, τουρσιών, τσάτνεϊ
- περιχύνοντας σάλτσες φρούτων σε επιδόρπια ή προσθέτοντας μούρα.
- «έντονα» ανθρακούχα ποτά, όπως λεμονάδα
- Τσάι βοτάνων (χαμομήλι, τσάι του βουνού)
- Δοκιμάστε τρόφιμα και τσάι με τζίντζερ
Ουδετεροπενική Δίαιτα
Η θεραπεία του λεμφώματος μπορεί να προκαλέσει την καταστροφή άλλων υγιών κυττάρων, συμπεριλαμβανομένων των ουδετερόφιλων, τα οποία είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένα με την πρόληψη λοιμώξεων.
Σε μια ανασκόπηση μελετών, η ουδετεροπενική δίαιτα δεν αποδείχθηκε ποτέ ότι μειώνει την έκθεση σε βακτήρια στα τρόφιμα. Αυτή η δίαιτα δεν φαίνεται να ωφελεί τους ασθενείς με κανέναν τρόπο. Η ασφαλής προετοιμασία και ο χειρισμός των τροφίμων είναι πιο σημαντικός από τον περιορισμό της πρόσληψης συγκεκριμένων ομάδων τροφίμων, καθώς η ισορροπημένη διατροφή και η διατροφή είναι σημαντικές για την αντιμετώπιση της χημειοθεραπείας και άλλων θεραπειών.
Ασφάλεια των Τροφίμων
Η ασφάλεια των τροφίμων είναι εξαιρετικά σημαντική για τα άτομα που ζουν με λέμφωμα, τα οποία συχνά αντιμετωπίζουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα λόγω λευκοπενίας (χαμηλός αριθμός λευκών αιμοσφαιρίων).
Τι πρέπει να κάνετε για την ασφάλεια των τροφίμων:
- Μαγειρέψτε καλά όλα τα κρέατα και τα ψάρια.
- Μαγειρέψτε τα αυγά καλά
- Πλύνετε καλά τα φρούτα και τα λαχανικά με τρεχούμενο νερό πριν τα ξεφλουδίσετε. Για επιπλέον ασφάλεια, μουλιάστε τα φρούτα και τα λαχανικά σε ένα διάλυμα μηλόξιδου και νερού για να σκοτώσετε ακόμη περισσότερα βακτήρια.
- Να ψύχετε πάντα τα αλλαντικά, συμπεριλαμβανομένων των λουκάνικων που έχουν υποστεί ξήρανση.
Τι δεν πρέπει να κάνετε για την ασφάλεια των τροφίμων:
- Μην τρώτε προϊόντα με ωμά αυγά, όπως ζύμη για μπισκότα ή σπιτική μαγιονέζα.
- Μην καταναλώνετε μη παστεριωμένο γάλα, τυρί ή χυμό.
- Μην τρώτε μαλακό τυρί όπως μπρι, ροκφόρ ή γκοργκοντζόλα.
- Μην τρώτε σαλάτες από μπουφέ, όπου τα τρόφιμα μένουν για περισσότερο χρόνο και είναι πιο πιθανό να μολυνθούν.
- Μην τρώτε φύτρα φασολιού (alfalfa sprouts) ή άλλα ωμά φύτρα.
- Μην πίνετε νερό από πηγάδι, εκτός αν το έχετε βράσει για ένα λεπτό ή το έχετε φιλτράρει.
- Πλένετε τα χέρια σας πριν την επαφή με τα τρόφιμα
Να είστε προσεκτικοί με τα συμπληρώματα διατροφής
Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας πριν πάρετε οποιοδήποτε συμπλήρωμα ή βότανο. Ορισμένα μπορεί να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στη θεραπεία του καρκίνου.
Βιβλιογραφία
Charbonneau, B.; O’Connor, H.M.; Wang, A.H.; Liebow, M.; Thompson, C.A.; Fredericksen, Z.S.; Macon, W.R.; Slager, S.L.; Call, T.G.; Habermann, T.M.; et al. Trans fatty acid intake is associated with increased risk and n3 fatty acid intake with reduced risk of non-hodgkin lymphoma. J. Nutr. 2013, 143, 672–681.
Erber, E.; Maskarinec, G.; Gill, J.K.; Park, S.Y.; Kolonel, L.N. Dietary patterns and the risk of non-Hodgkin lymphoma: The Multiethnic Cohort. Leuk. Lymphoma 2009, 50, 1269–1275.
Han, X.; Zheng, T.; Foss, F.; Holford, T.R.; Ma, S.; Zhao, P.; Dai, M.; Kim, C.; Zhang, Y.; Bai, Y.; et al. Vegetable and fruit intake and non-Hodgkin lymphoma survival in Connecticut women. Leuk. Lymphoma 2010, 51, 1047–1054
Han, X.; Zheng, T.; Lan, Q.; Zhang, Y.; Kilfoy, B.A.; Qin, Q.; Rothman, N.; Zahm, S.H.; Holford, T.R.; Leaderer, B.; et al. Genetic polymorphisms in nitric oxide synthase genes modify the relationship between vegetable and fruit intake and risk of non-Hodgkin lymphoma. Cancer Epidemiol. Biomarkers Prev. 2009, 18, 1429–1438.
Katoh, D.; Ochi, Y.; Yabushita, T.; Ono, Y.; Hiramoto, N.; Yoshioka, S.; Yonetani, N.; Matsushita, A.; Hashimoto, H.; Kaji, S.; et al. Peripheral Blood Lymphocyte-to-Monocyte Ratio at Relapse Predicts Outcome for Patients With Relapsed or Refractory Diffuse Large B-cell Lymphoma in the Rituximab Era. Clin. Lymphoma Myeloma Leuk. 2017, 17, e91–e97.
Momotow, J.; Borchmann, S.; Eichenauer, D.A.; Engert, A.; Sasse, S. Hodgkin Lymphoma-Review on Pathogenesis, Diagnosis, Current and Future Treatment Approaches for Adult Patients. J. Clin. Med. 2021, 10, 1125.
Sabina Krupa-Nurcek, Dominika Wisniewska et al: Impact of Nutritional Status on Survival and Development of Hodgkin’s Lymphoma: A Scoping Review Nutrients 2025, 17(23), 3777
Shimomura, Y.; Sobue, T.; Zha, L.; Kitamura, T.; Iwasaki, M.; Inoue, M.; Yamaji, T.; Tsugane, S.; Sawada, N. Association between Meat, Fish, and Fatty Acid Intake and Non-Hodgkin Lymphoma Incidence: The Japan Public Health Center-Based Prospective Study. J. Nutr. 2022, 152, 1895–1906
