Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ) είναι μία από τις σημαντικότερες θεραπευτικές προσεγγίσεις στο χώρο της ψυχικής υγείας σήμερα.

Εμφανίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του ‘50 ως εναλλακτική ψυχοθεραπευτική προσέγγιση της ψυχοδυναμικής ψυχοθεραπείας, λόγω της μικρότερης συγκριτικά χρονικής της διάρκειας. Κατάφερε να εφαρμοστεί με επιτυχία, κυρίως σε καταθλιπτικές και αγχώδεις εκδηλώσεις.

Τα ήδη υπάρχοντα μοντέλα, ψυχοδυναμικά και συμπεριφοριστικά, δεν ήταν σε θέση να εξηγήσουν πολλές μορφές της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Οι μακροχρόνιες θεραπείες της εποχής απαιτούσαν μεγάλο κόστος και παρατεταμένα χρονικά περιθώρια που δεν μπορούσαν να καλυφθούν από τις δημόσιες και ιδιωτικές ασφάλειες σε χώρες της Αμερικής και της Ευρώπης.

Τι είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία;

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία είναι μία από τις σημαντικότερες θεραπευτικές προσεγγίσεις στο χώρο της ψυχικής υγείας σήμερα.

Ααφέρει ότι τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές των ατόμων επηρεάζονται από τον τρόπο που το ίδιο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τα γεγονότα γύρω του. Τα ίδια τα γεγονότα δεν ευθύνονται για τα συναισθήματα του ατόμου, αλλά η ερμηνεία που το άτομο δίνει στα γεγονότα καθορίζει το πως αισθάνεται.

Μεταξύ ενός ερεθίσματος και μιας αντίδρασης παρεμβάλλονται γρήγορες και αυτόματες σκέψεις (ή εικόνες). Δεν είναι αποτέλεσμα όμως σκόπιμης προσπάθειας ή επαγωγικού συλλογισμού. Αυτές οι σκέψεις είναι τόσο σύντομες και γρήγορες, που συχνά το άτομο δεν έχει επίγνωση της ύπαρξής τους. Αντιλαμβάνεται μόνο τη μεταβολή στο συναίσθημά του. Έτσι, οι αρνητικές αυτόματες σκέψεις οδηγούν σε αρνητικά συναισθήματα και δυσλειτουργικές συμπεριφορές.

Το άτομο αποδέχεται αυτές τις σκέψεις ως αληθινές και δεν προβαίνει σε κάποιο βαθμό αξιολόγησης της εγκυρότητάς τους, με αποτέλεσμα να βιώνει ένα αρνητικό συναίσθημα και να αντιδρά με έναν δυσλειτουργικό τρόπο.

Γεγονός–>Σκέψη–>Συναίσθημα–>Συμπεριφορά ή Σωματοποίηση

Ο θεραπευόμενος θεραπευτής του εαυτού του

Στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία ο θεραπευτής βοηθάει τον θεραπευόμενο να εντοπίσει, να αναγνωρίσει και να κατανοήσει τα προβλήματα που προκύπτουν στη σχέση μεταξύ των σκέψεων, των συναισθημάτων και της συμπεριφοράς του.

Οι θεραπευτές χρησιμοποιούν ένα συνδυασμό τεχνικών που εστιάζουν σε σκέψεις και συμπεριφορές. Ένας ειδικός ψυχικής υγείας που εφαρμόζει τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία στοχεύει στο να βοηθήσει τον ασθενή ώστε να επιτύχει τις επιθυμητές αλλαγές στον τρόπο που σκέφτεται, που αισθάνεται και που συμπεριφέρεται.

Σκοπός της Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας είναι η αναζήτηση αυτών των αρνητικών σκέψεων και η σύνδεσή τους με το προερχόμενο ερέθισμα και την μετέπειτα συναισθηματική και συμπεριφοριστική αλλαγή,

Επιπλέον, ο θεραπευτής προσπαθεί να εκπαιδεύσει το άτομο να αξιολογεί τις αυτόματες σκέψεις του. Εφόσον αυτές είναι διαστρεβλωμένες, να τις τροποποιεί, ώστε να βελτιώσει το συναίσθημα και τη συμπεριφορά του. Ουσιαστικά, προτρέπει το θεραπευόμενο να γίνει ο θεραπευτής του εαυτού του.

Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία και διατροφή

Η εφαρμογή της ΓΣΘ έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική και σε περιστατικά διατροφικών διαταραχών. Πώς μπορεί να εφαρμοστεί σε ένα περιστατικό που αφορά τη διατροφή;

Παράδειγμα: Η Μαρία βρίσκεται σε πρόγραμμα διατροφής και παρακολούθησης από το διατροφολόγο της εδώ και 2 μήνες. Τα πηγαίνει πολύ καλά αλλά σήμερα έφαγε ένα κομμάτι παραπάνω πίτσα από αυτή που όριζε το πρόγραμμά της. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να αισθάνεται έντονο θυμό και λύπη. Οι αυτόματες σκέψεις που εντοπίστηκαν σε αυτό το περιστατικό είναι: «Ποτέ δεν θα καταφέρω να χάσω κιλά». «Είμαι αποτυχημένη» και «Ο διατροφολόγος μου θα απογοητευτεί».

Εάν επιτρέψουμε σε αυτές τις αρνητικές σκέψεις να υπερισχύσουν, τότε το πιθανότερο είναι η Μαρία να προβεί σε υπερφαγικό επεισόδιο και να εγκαταλείψει την προσπάθεια μηνών.  

Σε αυτήν την περίπτωση ο θεραπευτής προσπαθεί να τροποποιήσει τις αυτόματες αρνητικές σκέψεις. Αναζητά νέα δεδομένα που να αμφισβητούν και να αναιρούν αυτές τις αρνητικές σκέψεις και να τις αντικαθιστούν με νέες πιο λειτουργικές σκέψεις που θα επιδράσουν θετικά τόσο στο συναίσθημα, όσο και στη συμπεριφορά της Μαρίας.

Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία δεν μένει μόνο στην αμφισβήτηση και τροποποίηση των αυτόματων δυσλειτουργικών σκέψεων. Σταδιακά προχωρά και στην αμφισβήτηση και αλλαγή των βαθύτερων πυρηνικών πεποιθήσεων που αποτελούν τον κύριο άξονα της δυσλειτουργικής συμπεριφοράς.

Πού αλλού μπορεί να βοηθήσει η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική στα ακόλουθα:

• Άγχος και κρίσεις πανικού
• Φοβίες (αγοραφοβία, κοινωνική φοβία κ.α.)
• Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική/ Ιδεοληπτική Διαταραχή
• Προβλήματα πρόσληψης τροφής (Ανορεξία ή Βουλιμία)
• Προβλήματα σχέσεων ή σεξουαλικά προβλήματα
• Προβλήματα συνηθειών, όπως τικς, ονυχοφαγία κ.α.
• Προβλήματα ελέγχου θυμού
• Μαθησιακές δυσκολίες
• Προβλήματα με ουσίες ή αλκοόλ
• Διαταραχές Ύπνου κ.α.

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία γίνεται να εφαρμοστεί είτε αυτούσια είτε συνδυαστικά με κάποια άλλη θεραπευτική προσέγγιση και ανάλογα με τον χαρακτήρα του προβλήματος το οποίο απασχολεί τον θεραπευόμενο.