Διατροφή στην αιμοκάθαρση

Η χρόνια νεφρική νόσος (ΧΝΝ) μπορεί να γίνει από την προοδευτική απώλεια της νεφρικής λειτουργίας που οδηγεί, αλλά όχι πάντα να απαιτεί θεραπεία υποκατάστασης.

Η αιτιολογία της ΧΝΝ μπορεί να προέρχεται από μια ποικιλία ασθενειών, κυρίως:

• Διαβήτης
• Υπέρταση
• Σπειραματική νόσος
• Διάμεση νεφρίτιδα
• Χρόνια πυελονεφρίτιδα 
• Κυστικές/κληρονομικές/συγγενείς παθήσεις
• Αποφρακτικές διαταραχές
• Φάρμακα/τοξίνες

Ανεξάρτητα από την αιτιολογία, πολλά συστήματα του σώματος εξαρτώνται την φυσιολογική λειτουργία των νεφρών.

Η ΧΝΝ επηρεάζει σχεδόν κάθε σύστημα του σώματος. Αυτές οι μεταβολές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Καρδιαγγειακή νόσο
• Αναιμία
• Ανισορροπίες και διαταραχές των οστών και των ανόργανων συστατικών
• Υπέρταση
• Χρόνια φλεγμονώδης κατάσταση

Οι εκδηλώσεις αυτών των μεταβολών περιλαμβάνουν:

• Μειωμένη ή καθόλου παραγωγή ούρων
• Δύσπνοια
• Κατακράτηση υγρών/οίδημα – χέρια, πόδια, πρόσωπο
• Διαταραχές  του ύπνου
• Ναυτία/έμετος 
• Ανησυχία (“σύνδρομο ανήσυχων ποδιών”)
• Δίψα
• Μειωμένη όρεξη

Η θεραπεία υποκατάστασης μπορεί να λάβει διάφορες μορφές. Μεταμόσχευση νεφρού, περιτοναϊκή κάθαρση και η πιο κοινή μορφή θεραπείας, η αιμοκάθαρση.

Η αιμοκάθαρση μπορεί να πραγματοποιηθεί οξέως, χρονίως, ή ως κατ’ οίκον θεραπεία.

Αιμοκάθαρση

Η αιμοκάθαρση είναι η πιο κοινή θεραπεία για ασθενείς με ΧΝΝ επειδή:

• Απομακρύνει τα απόβλητα και την περίσσεια υγρών απευθείας από από το αγγειακό σύστημα, περνώντας το αίμα μέσω του τεχνητό νεφρό (φίλτρο)
• Πραγματοποιείται 3 έως 5 ώρες τρεις φορές την εβδομάδα στο κέντρο, νυκτερινά έως 6 ώρες, ή γίνεται σε μικρά, ημερήσια διαστήματα εάν ο ασθενής βρίσκεται στο σπίτι
• Διορθώνει το pH, τους ηλεκτρολύτες και την χημική ισορροπία  του αίματος
• Οι ουραιμικές τοξίνες και τα υπερβολικά επίπεδα χημικών ουσιών όπως το κάλιο και ο φώσφορος απομακρύνονται από το τεχνητό νεφρό μέσω διάχυσης
•  Η πίεση στον αιμοκάθαρση χρησιμοποιείται για την απομάκρυνση της περίσσειας υγρών. Το αίμα και το διαλυτικό διάλυμα δεν έρχονται σε άμεση επαφή μεταξύ τους

Διαδικασία της αιμοκάθαρσης

 Το αίμα διαχωρίζεται από το διαλυτικό υγρό (το υγρό που περνάει μέσα από τον αιμοκάθαρση και προκαλεί την απομάκρυνση των τοξινών) με μια λεπτή ημιπερατή μεμβράνη.

Οδηγίες διατροφής για άτομα που υποβάλλονται σε χρόνια περιοδική αιμοκάθαρση

Από την στιγμή που θα αρχίσετε να υποβάλλεστε σε αιμοκάθαρση, θα πρέπει να τροποποιήσετε τις διατροφικές σας συνήθειες.

Εφόσον τα νεφρά σας δεν λειτουργούν (ή λειτουργούν πολύ λίγο) θα πρέπει να υποκατασταθεί η λειτουργία τους με αιμοκάθαρση, οπότε το είδος και η ποσότητα της τροφής που καταναλώνατε όταν είχατε καλύτερη  νεφρική λειτουργία θα πρέπει να διαφοροποιηθεί.

Έτσι θα καλό θα είνα να:

• διατηρήσετε το βάρος σας, αν αυτό είναι σε φυσιολογικά επίπεδα (ΔΜΣ: 18.5- 25 Kgr/m²)
• χάσετε βάρος αν είσαστε ήσαστε υπέρβαρος ή παχύσαρκος (ΔΜΣ:≥25 Kgr/m²)
• προσπαθήσετε να τρώτε 3 κύρια γεύματα (πρωινό, μεσημεριανό, βραδινό) και 3 ενδιάμεσα μικρότερα, ως σνακ (δεκατιανό, απογευματινό, και προ του ύπνου)
• καταναλώνετε την ποσότητα των υγρών που πραγματικά χρειάζεστε. Η ποσότητα εξαρτάται από το πόσο συχνά υποβάλλεστε σε αιμοκάθαρση, πόσο διαρκεί κάθε φορά αυτή, και από το αν τα υπάρχει παραγωγή ούρων και καθορίζεται πάντα από το γιατρό σας
• θυμάστε ότι τρόφιμα που είναι υγρά σε θερμοκρασία δωματίου (για παράδειγμα σούπες, φυσικοί χυμοί φρούτων, πορτοκάλια, τομάτες, παγωτό, παγάκια, ζελέ), περιέχουν νερό. Οπότε πρέπει να συνυπολογίζονται στη ποσότητα των προσλαμβανομένων υγρών

Περιορισμός της δίψας

Για να περιορίσετε την δίψα σας μπορείτε να πίνετε τα υγρά σε μικρότερα φλιτζάνια ή ποτήρια. Επίσης μπορείτε να πίνετε παγωμένα υγρά που ικανοποιούν περισσότερο το αίσθημα της δίψας.

Επίσης, καλό θα είναι να:

• καταναλώνετε επαρκείς ποσότητες πρωτεϊνών. Θα πρέπει να καταναλώνετε κυρίως πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας (κυρίως από τροφές ζωικής προέλευσης: κρέατα, πουλερικά, γαλακτοκομικά, αυγό)
• περιορίσετε την ποσότητα του φωσφόρου που λαμβάνετε μέσω της διατροφής σας, ανάλογα με τις τιμές φωσφόρου στο αίμα (Πλούσιες πηγές φωσφόρου: Γαλακτοκομικά προϊόντα, ψάρια, φλοιός ρυζιού, μοσχάρι, κοτόπουλο, ξηροί καρποί. Φτωχές πηγές ψωσφόρου: Ψωμί και δημητριακά αποφλοιωμένα, αποξηραμένα φρούτα, τα περισσότερα λαχανικά (μαρούλι,  σέλινο, καρότα κτλ), φυτικά έλαια)
• περιορίσετε την κατανάλωση τροφών υψηλής περιεκτικότητας σε κάλιο. Να προτιμάτε τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, χαμηλής ή μέσης περιεκτικότητας σε κάλιο. Ο βαθμός περιορισμού ποικίλλει, ανάλογα με τον βαθμό της νεφρικής σας λειτουργίας αλλά και τις τιμές καλίου του αίματος σας. Συμβουλευτείτε τον γιατρό και τον διαιτολόγο σας για να σας δώσουν τις κατάλληλες συμβουλές (Πλούσιες πηγές καλίου : αποξηραμένα φρούτα, μπανάνα, πορτοκάλι, βερίκοκο φρέσκο και αποξηραμένο, τομάτα, παζάρια, μανιτάρια, σπανάκι, σοκολάτα,  καφές κτλ. Φτωχές πηγές καλίου: μήλο, αχλάδι κομπόστα, ροδάκινο, βραστά λαχανικά, καρότα βραστά, μαρούλι, αγγούρι, άσπρο ρύζι και μακαρόνια βρασμένα κτλ.)
• περιορίσετε την πρόσληψη νατρίου (αλατιού). Η δίαιτα υψηλή σε αλάτι συμβάλλει στο να αυξηθεί η αρτηριακή σας πίεση αλλά και να αυξηθεί το αίσθημα της δίψας

Έτσι:

• Μην προσθέτετε επιπλέον αλάτι στο φαγητό σας
• Μην καταναλώνετε υποκατάστατα άλατος, αλλά να προσθέτετε βότανα ή μυρωδικά χόρτα (βασιλικός, δυόσμος, μαϊντανός κτλ) στα φαγητά σας ως εναλλακτική λύση
• Να αποφεύγετε τα κονσερβοποιημένα τρόφιμα, τις πίκλες, τα τουρσιά, τις ελιές κτλ.
• Περιορίστε το λίπος που προσλαμβάνετε, μέσω της δίαιτας σας. Προτιμάτε τροφές χαμηλές σε λιπαρά και αφαιρέστε το ορατό λίπος από το κρέας ή το κοτόπουλο. Τις περισσότερες φορές σημασία έχει το είδος του λίπους που καταναλώνετε. Καλό θα είναι να καταναλώνετε μεγαλύτερες ποσότητες τροφίμων που περιέχουν μονοακόρεστα ή/και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, ενώ θα πρέπει να αποφεύγετε την κατανάλωση τροφίμων που είναι πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά οξέα

Παραδείγματα τροφίμων που περιέχουν τους αναφερόμενους τύπους λιπαρών οξέων

• Κορεσμένα λιπαρά οξέα: Κόκκινο κρέας, μαργαρίνες με τρανς λιπαρά οξέα, γλυκίσματα (γλυκά ζαχαροπλαστείου, μπισκότα, κρουασάν, κέικ, κ.ά.), τα έτοιμα και συσκευασμένα τρόφιμα (πατατάκια, γαριδάκια, αρτοσκευάσματα, όπως τυρόπιτα, κασερόπιτα, κ.ά.), λιπαρά κρέατα και αλλαντικά, τα πλήρη γαλακτοκομικά, το βούτυρο, η μαργαρίνη, το αβγό, κ.ά.
• Μονοακόρεστα λιπαρά οξέα: Ελαιόλαδο, Μαργαρίνες εμπλουτισμένες με μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα  ή στερόλες.
• Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα: Γάλα, γιαούρτι, αλλά και μαργαρίνες εμπλουτισμένα με ω-3 και ω- 6 λιπαρά οξέα. Λιπαρά ψάρια (μπακαλιάρος, μουρούνα, σαρδέλα, σολωμός, κολιός).

Διαβάστε τις διατροφικές ετικέτες των πακεταρισμένων τροφίμων. Να δίνετε μεγαλύτερη προσοχή στην περιεκτικότητα σε νάτριο, κάλιο, φώσφορο και στο είδος των λιπαρών οξέων. Αυτό θα σας βοηθήσει να κάνετε πιο υγιεινές επιλογές, ανάλογα με τις ανάγκες σας.

Προσπαθήστε να αυξήσετε την φυσική σας δραστηριότητα: 30 – 60 λεπτά μέτριας φυσικής δραστηριότητας σε καθημερινή βάση, τις περισσότερες φορές είναι αρκετή.

Τύποια άσκησης που συνιστώνται:

Συνεχείς ασκήσεις που κινούν μεγάλες μυϊκές ομάδες, όπως το περπάτημα, κολύμπι, ποδηλασία, σκι και αερόβιος χορός.

Συστήστε ασκήσεις δύναμης χαμηλού επιπέδου, όπως χαμηλά βάρη και υψηλές επαναλήψεις.

Δεν πρέπει να υπάρχει βαριά ανύψωση και ότι ένας αργός, χαλαρός ρυθμός άσκησηςψμπορεί να αποφέρει θετικά οφέλη!

Χρόνος άσκησης

Συνίσταται  τουλάχιστον 3 ημέρες την εβδομάδα άσκηση.

 Συνίσταται  30 λεπτά/συνεδρίαση.  Η αντοχή του ασθενούς θα είναι καλύτερη τις ημέρες που δεν γίνεται διάλυση.

Η διατροφή είναι αναπόσπαστο μέρος της θεραπείας των ατόμων με νεφρική βλάβη και που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση, εφόσον συμβάλλει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων της νόσου.

Επίσης, με την κατάλληλη διατροφική αγωγή εξασφαλίζεται η καλή θρεπτική του ατόμου και αποφεύγεται ο κίνδυνος υποθρεψίας.

Για εξατομικευμένη διατροφική αγωγή απευθυνθείτε στον Διαιτολόγο σας, ο οποίος σε συνεργασία με τον γιατρό σας, θα σας δώσει τις κατάλληλες οδηγίες.

Βιβλιογραφία

• Wilkens GK. Medical Nutritional Therapy for Renal Disorders. In Krause’s Food, Nutrition, & Diet Therapy . 11^thEdition, 2004, edited by Kathleen Mahan L, Escott – Stymp S, USA. Pages: 961-996
• Jeremy Levy, Julie Morgan, Edwina Brown, Oxford handbook of dialysis, a practical guid to dialysis and how to manage End Stage of Renal Failure. 2^nd edition 2004
• National Kidney Foundation. K/DOQI clinical practice guidelines for chronic kidney disease: evaluation, classification, and stratification. Am J Kidney Dis 2002;39(2suppl 1):S1-266.
• National Kidney Foundation. K/DOQI clinical practice guidelines for chronic kidney disease: evaluation, classification, and stratification. Accessed online May 19, 2004, at: http://www.kidney.org/professionals/kdoqi/guidelines_ckd/toc.htm.
• Eat right  to feel right on haemodialysis, http://kidney.niddk.nih.gov/kudiseases/pubs/eatright/index.htm
• Eat right to feel right on haemodialysis, National Institute of Health, National Kidney and Urologic Diseases Information Clearinghouse.  http://kidney.niddk.nih.gov/kudiseases/pubs/pdf/eatrighthemodialysis.pdf
• http://www.kidney.org/help/PTFamESRD.cfm
• You can live: Your guide for living with kidney failure. http://www.esrdnetworks.org/networks/net1/YCL.pdf
• http://www.kidney.org/atoz/atozTopic.cfm?topic=4
• https://www.annanurse.org/download/reference/practice/hemodialysisFactSheet.pdf
• https://www.nutritionfact.in/nutrition-facts/haemodialysis
• https://www.nutritionfact.in/nutrition-facts/diet-in-haemodialysis
• https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/kidney-failure/hemodialysis/eating-nutrition
• https://www.kidney.org/atoz/content/nutrihemo