Η ΔΕΠΥ (διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας) είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που επηρεάζει το 11% των παιδιών σχολικής ηλικίας.
Όλοι μπορεί να δυσκολεύονται να κάθονται ακίνητοι, να προσέχουν ή να ελέγχουν την παρορμητική συμπεριφορά τους πού και πού. Για μερικούς ανθρώπους, ωστόσο, τα προβλήματα είναι μεγαλύτερα. Για την ακρίβεια, είναι τόσο διάχυτα και επίμονα που παρεμβαίνουν σε κάθε πτυχή της ζωής τους. Στο σπίτι, στην ακαδημαϊκή, κοινωνική και εργασιακή ζωή.
ΔΕΠΥ και συμπτώματα
Τα συμπτώματα της διάσπασης προσοχής συνεχίζονται στην ενήλικη ζωή σε περισσότερα από τα τρία τέταρτα των περιπτώσεων.
Ένα άτομο με ΔΕΠΥ χαρακτηρίζεται από αναπτυξιακά ακατάλληλα και συνήθως υψηλά επίπεδα απροσεξίας, παρορμητικότητας και υπερκινητικότητας. Παρ ‘όλα αυτά μπορεί να είναι πολύ επιτυχημένο στην ζωή του. Ωστόσο, αν η ΔΕΠΥ δεν αναγνωριστεί σωστά, πιθανά να έχει σοβαρές συνέπειες στην ζωή του. Αυτές μπορεί να είναι η σχολική αποτυχία, οικογενειακό άγχος και διαταραχή, κατάθλιψη, προβλήματα στις σχέσεις, κατάχρηση ουσιών, παραβατικότητα, ατυχήματα και αποτυχία στην εργασία. Η έγκαιρη αναγνώριση και θεραπεία είναι εξαιρετικά σημαντικές.
Με το σύστημα ταξινόμησης του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου, Πέμπτη Έκδοση (DSM-5), η διαταραχή μετονομάστηκε σε διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας ή ADHD. Η τρέχουσα ονομασία αντανακλά τη σημασία της πτυχής της απροσεξίας της διαταραχής καθώς και των άλλων χαρακτηριστικών της.
ΔΕΠΥ και παιδιά
Είναι φυσιολογικό για τα παιδιά να δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν και να συμπεριφερθούν κάποια στιγμή. Ωστόσο, τα παιδιά με ΔΕΠΥ ξεπερνούν αυτές τις συμπεριφορές. Τα συμπτώματα συνεχίζονται, με ποικίλη σοβαρότητα προκαλώντας δυσκολίες στο σχολείο, στο σπίτι ή με τους φίλους.
Ένα παιδί με ΔΕΠΥ μπορεί να ονειροπολεί πολύ, να ξεχνά ή να χάνει συχνά πράγματα, να στριφογυρίζει ή να τρεμοπαίζει, να μιλάει πολύ, να κάνει απρόσεκτα λάθη ή να παίρνει περιττά ρίσκα, δυσκολεύεται να αντισταθεί στον πειρασμό, δυσκολεύονται να πάρουν σειρά, δυσκολεύονται να συνεννοηθούν με τους άλλους.
Υπάρχουν τρεις διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους παρουσιάζεται η ΔΕΠΥ, ανάλογα με το ποιοι τύποι συμπτωμάτων είναι ισχυρότεροι στο άτομο:
Κυρίως απρόσεκτη παρουσίαση ΔΕΠΥ
Το άτομο δυσκολεύεται να οργανώσει ή να ολοκληρώσει μια εργασία, να δώσει προσοχή στις λεπτομέρειες ή να ακολουθήσει οδηγίες ή συζητήσεις. Αποσπάται εύκολα η προσοχή του ή ξεχνά λεπτομέρειες της καθημερινής ρουτίνας.
Κυρίως υπερκινητική-παρορμητική παρουσίαση ΔΕΠΥ
Το άτομο νευριάζει και μιλάει πολύ. Είναι δύσκολο να καθίσει ακίνητο για πολλή ώρα (π.χ. για ένα γεύμα ή ενώ κάνει εργασίες για το σπίτι). Τα πιο μικρά παιδιά συνεχώς τρέχουν, πηδούν ή σκαρφαλώνουν.
Επίσης, νιώθει ανήσυχο και είναι αρκετά παρορμητικό. Κάποιος που είναι παρορμητικός μπορεί να διακόπτει συχνά τους άλλους, να αρπάζει πράγματα από τους ανθρώπους ή να μιλάει σε ακατάλληλες στιγμές. Το άτομο δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του ή να ακούει οδηγίες. Επίσης, ένα άτομο με παρορμητικότητα μπορεί να έχει περισσότερα ατυχήματα και τραυματισμούς από άλλους.
Συνδυασμένη παρουσίαση ΔΕΠΥ
Σε αυτήν την περίπτωση τα συμπτώματα και της κυρίως απρόσεκτης αλλά και της συνδυασμένης παρουσίασης ΔΕΠΥ είναι εξίσου παρόντα. Επειδή τα συμπτώματα μπορεί να αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου, μπορεί να αλλάξει και η παρουσίαση με την πάροδο του χρόνου.
Γιατί προκαλείται η διάσπαση προσοχής
Οι επιστήμονες μελετούν τα αίτια και τους παράγοντες κινδύνου σε μια προσπάθεια να βρουν καλύτερους τρόπους διαχείρισης και μείωσης των πιθανοτήτων να έχει ένα άτομο ΔΕΠΥ.
Μέχρι τώρα η αιτία και οι παράγοντες κινδύνου για την ΔΕΠΥ δεν είναι γνωστά, αλλά η έρευνα δείχνει ότι η γενετική παίζει σημαντικό ρόλο. Πρόσφατες μελέτες συνδέουν γενετικούς παράγοντες με την ασθένεια. Εκτός από τη γενετική, οι επιστήμονες μελετούν και άλλες πιθανές αιτίες και παράγοντες κινδύνου, όπως την εγκεφαλική βλάβη, την χρήση αλκοόλ και καπνού κατά την εγκυμοσύνη, τον πρόωρο τοκετό αλλά και το χαμηλό βάρος γέννησης.
Οι ακόλουθοι παράγοντες ΔΕΝ αποτελούν γνωστές αιτίες, αλλά μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ για ορισμένα παιδιά:
- Παρακολούθηση υπερβολικής τηλεόρασης
- κατανάλωση ζάχαρης
- οικογενειακό στρες (φτώχεια, οικογενειακές συγκρούσεις)
- τραυματικές εμπειρίες
Τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ από μόνα τους, μπορεί να συμβάλλουν σε οικογενειακές συγκρούσεις. Παρόλο που το οικογενειακό στρες δεν προκαλεί τη ΔΕΠΥ, μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αυτή παρουσιάζεται και να οδηγήσει σε πρόσθετα προβλήματα, όπως αντικοινωνική συμπεριφορά.
Τα προβλήματα στη γονική μέριμνα ή στο στυλ ανατροφής μπορεί να κάνουν την διάσπαση προσοχής καλύτερη ή χειρότερη, αλλά αυτά δεν προκαλούν τη διαταραχή. Η ΔΕΠΥ είναι σαφώς μια διαταραχή που βασίζεται στον εγκέφαλο. Επί του παρόντος διεξάγονται έρευνες για τον καλύτερο προσδιορισμό των περιοχών και των οδών που εμπλέκονται.
Διάγνωση ΔΕΠΥ
Η τελική διάγνωση της ΔΕΠΥ είναι μια διαδικασία με πολλά βήματα. Υπάρχουν πολλά τεστ για τη διάγνωση της και πολλά άλλα προβλήματα (άγχος, κατάθλιψη, τα προβλήματα ύπνου και ορισμένοι τύποι μαθησιακών δυσκολιών), μπορεί να έχουν παρόμοια συμπτώματα με την διάσπαση προσοχής.
Ένα βήμα της διαδικασίας περιλαμβάνει την πραγματοποίηση ιατρικών εξετάσεων, συμπεριλαμβανομένων εξετάσεων ακοής και όρασης, για να αποκλειστούν άλλα προβλήματα με συμπτώματα όπως η ΔΕΠΥ. Ακολουθεί η συμπλήρωση ενός καταλόγου ελέγχου για την αξιολόγηση των συμπτωμάτων της και η λήψη ιστορικού του παιδιού από τους γονείς, τους δασκάλους και μερικές φορές από το ίδιο το παιδί.
Ανάκαμψη και θεραπεία διάσπασης προσοχής
Αν και δεν υπάρχει θεραπεία για τη ΔΕΠΥ, τα άτομα με την νόσο μπορούν να βιώσουν ανάκαμψη της ψυχικής υγείας. Για τα άτομα αυτά, η ανάρρωση μπορεί να γίνει καλύτερα κατανοητή ως η συνεχής διαχείριση των συμπτωμάτων της πάθησης.
Σύμφωνα με τη Διοίκηση για την Κατάχρηση Ουσιών και την Ψυχική Υγεία (SAMHSA), τα δύο κύρια χαρακτηριστικά της ανάκαμψης της ψυχικής υγείας είναι να ζει κανείς μια “ουσιαστική ζωή” και να αναπτύσσεται προς το “πλήρες δυναμικό” του. Για τα άτομα με ΔΕΠΥ, αυτοί οι στόχοι μπορεί να είναι εφικτοί.
Παρά τις πολλές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, υπάρχουν πόροι που μπορούν να βοηθήσουν τα άτομα με ΔΕΠΥ να επιτύχουν ένα επίπεδο ευημερίας που χαρακτηρίζεται από ανεξαρτησία, υγιή αλληλεξάρτηση, ελπίδα και προσωπική ικανοποίηση.
Θεραπείες
Ο γιατρός μιλάει στην οικογένεια
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο συνδυασμός θεραπείας συμπεριφοράς και φαρμακευτικής αγωγής αποτελεί την καλύτερη λύση για την θεραπεία της ΔΕΠΥ.
Για παιδιά προσχολικής ηλικίας (4-5 ετών), η θεραπεία συμπεριφοράς και ειδικά η εκπαίδευση των γονιών προηγείται της χορήγησης φαρμακευτικής αγωγής. Το τι λειτουργεί καλύτερα μπορεί να εξαρτάται από το παιδί και την οικογένεια. Τα καλά θεραπευτικά σχέδια περιλαμβάνουν στενή παρακολούθηση και αλλαγές, αν χρειάζεται, στην πορεία.
Διαχείριση των συμπτωμάτων: Διατήρηση της υγείας
Εκτός από τις παραπάνω θεραπευτικές επιλογές, ο υγιεινός τρόπος ζωής μπορεί να διευκολύνει το παιδί αλλά και τον ενήλικα να αντιμετωπίσει και διαχειριστεί τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ. Ακολουθούν ορισμένες υγιεινές συμπεριφορές που μπορεί να βοηθήσουν:
- Ανάπτυξη υγιεινών διατροφικών συνηθειών
- Συμμετοχή σε καθημερινή σωματική δραστηριότητα με βάση την ηλικία
- Περιορισμός του καθημερινού χρόνου που αφιερώνεται στην οθόνη από τηλεοράσεις, υπολογιστές, τηλέφωνα και άλλα ηλεκτρονικά μέσα
- Επαρκής ύπνος
