Η δίαιτα αυτοάνοσου πρωτόκολλου ( AIP) είναι μια εξατομικευμένη δίαιτα. Στοχεύει στη μείωση της φλεγμονής, στην υποστήριξη της υγείας του εντέρου στα αυτοάνοσα νοσήματα, αποκλείοντας τροφές που ενδέχεται να προκαλέσουν ανοσολογικές αποκρίσεις και να επιδεινώσουν τα συμπτώματα.
Η ρήση του Ιπποκράτη 460-370 π.Χ. ότι «Όλα ξεκινούν από το έντερο» επαληθεύεται πλέον σε πολλές μελέτες.
- Οι αυτοάνοσες παθήσεις σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα
- Το 80% των κυττάρων του ανοσοποιητικού μας βρίσκονται στο γαστρεντερικό σύστημα
- Η υγεία του εντέρου συνδέεται στενά με τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος
- Η αυξημένη διαπερατότητα ή αλλιώς διαρρέον έντερο σχετίζεται άμεσα με την εμφάνιση αυτοάνοσων νοσημάτων
Η διατροφική σύνθεση του AIP είναι μια τροποποίηση της παλαιολιθικής δίαιτας (Paleo). Ξεκινά με τον αποκλεισμό συγκεκριμένων τροφών. Αυτές, συχνά εμπλέκονται στην ανισορροπία του εντερικού μικροβιωματος και στην ρήξη του εντερικού φραγμού.
Δίαιτες αποκλεισμού έχουν εφαρμοστεί κατά καιρούς για τη διαχείριση ασθενειών. Τέτοιες όπως, της κοιλιοκάκης, των αλλεργιών και της φλεγμονώδους νόσου του εντέρου (IBD)
Περιλαμβάνει 3 φάσεις: Την φάση αποκλεισμού, της επαναεισαγωγής και της συντήρησης
Πίνακας Τροφίμων που επιτρέπονται και αποφεύγονται
| Επιτρέπονται | Αποφεύγονται |
| Βιολογικά λαχανικά Ποιοτικά κρέατα – Επιλέξτε το κρέας που τρέφεται με χόρτο , το βιολογικό ως τη δεύτερη επιλογή και το ελευθέρας βοσκής ως τρίτη επιλογή. Εάν σας αρέσει το συκώτι, προτιμήστε από νεαρά ζώα που τρέφονται μόνο με χόρτο, ώστε να υπάρχουν λιγότερες τοξίνες. Τροφές πλούσιες σε γλυκίνη – Αυτές περιλαμβάνουν τρόφιμα που περιέχουν ιστούς, κρέας οργάνων και δέρμα. Ζωμός οστών – Ο ζωμός οστών είναι γεμάτος ζελατίνη που μπορεί να συνδεθεί με το νερό στο πεπτικό σας σύστημα, το οποίο με τη σειρά του βοηθάει το φαγητό να περάσει πιο εύκολα από το έντερο. Η ζελατίνη επίσης έχει γλουταμίνη, ένα αμινοξύ και ένα από τα βασικά θρεπτικά συστατικά για την αποκατάσταση του εντερικού φραγμού. Ψάρια και οστρακοειδή – Καταναλώνετε ψάρια που αλιεύονται στη θάλασσα και όχι εκτροφής που μπορούν να έχουν ως τροφή σιτάρι και αντιβιοτικά. Τα μικρότερα πιο λιπαρά ψάρια θα είναι πιο ωφέλιμα καθώς τα ωμέγα 3 λιπαρά οξέα μέσα στο ψάρι θα είναι ευεργετικά για το έντερο όπως σαρδέλες, γαύρο, σολομό και ρέγγα. Τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση – Τα τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση έχουν προβιοτικά και χρησιμοποιούνται εδώ και αιώνες από τους Καυκάσιους. Ενισχύουν το Μικροβίωμα του εντέρου με καλά βακτήρια. Τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση είναι το κεφίρ -καρύδας και του νερού είναι το καλύτερο). Μπορείτε να φτιάξετε σπιτικά τρόφιμα όπως τουρσί που έχει υποστεί ζύμωση χρησιμοποιώντας διάφορα λαχανικά όπως παντζάρι, λάχανο και καρότο, τζίντζερ και σκόρδο. Οργανικά φρούτα με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη – Καταναλώστε φρούτα με χαμηλότερη περιεκτικότητα σε σάκχαρα και συνδυάστε τα με λίπος ή πρωτεΐνες για να επιβραδύνετε την απορρόφηση των σακχάρων. Ποιοτικά λίπη – Επιλέξτε ζωικά λίπη από ζώα που τρέφονται με χόρτο, καθώς και φυτικά έλαια όπως έξτρα παρθένο ελαιόλαδο, λάδι αβοκάντο, λάδι καρύδας κρατώντας υγιείς τις κυτταρικές μεμβράνες. Βότανα και μπαχαρικά – δεντρολίβανο, φασκόμηλο, σαφράν, θαλασσινό αλάτι, θυμάρι, κουρκουμά, βασιλικό, κόλιαντρο, κανέλα, γαρύφαλλο, σκόρδο, τζίντζερ, λεμονόχορτο, μοσχοκάρυδο, μέντα, ρίγανη, μαϊντανό, πράσινο τσάι, χαμομήλι. Επίσης δίνεται έμφαση στη μείωση του στρες, στον καλό ύπνο και στην άσκηση. | Γαλακτοκομικά – , κατσικίσιο και πρόβειο γάλα εκτός από τα κανονικά γαλακτοκομικά. Αυγά και τα προϊόντα τους Επεξεργασμένα φυτικά/επεξεργασμένα και βιομηχανικά έλαια σπόρων, π.χ. έλαια canola, σογιέλαιου και ηλιέλαιου. Αυτά τα έλαια βρίσκονται σε όλα τα επεξεργασμένα τρόφιμα και χρησιμοποιούνται στα περισσότερα νοικοκυριά λόγω του χαμηλού κόστους. Ξηροί καρποί και σπόροι και τα παράγωγά τους ( αμυγδαλοβούτυρο κλπ)– Λόγω της αλλεργιογόνου δράσης τους μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή στο έντερο Σάκχαρα και γλυκαντικά – Ζάχαρη, ασπαρτάμη, σακχαρίνη, στέβια, φρουκτόζη καθώς και τρόφιμα επεξεργασμένα (συμπυκνωμένου χυμοί, αναψυκτικά κ.α) Καλαμπόκι – Το σώμα αναγνωρίζει την πρωτεΐνη του καλαμποκιού ως πρωτεΐνη σιταριού. Στρυχνοειδή – μελιτζάνα, τομάτα, πιπεριά, πατάτες καθώς και τις σάλτσες αυτών καθώς οι ενώσεις που έχουν ερεθίζουν το εντερικό επιθήλιο που περιλαμβάνουν λεκτίνες. Μπαχαρικά από στρυχνοειδή – καγιέν, τσίλι, πάπρικα και κόκκινο πιπέρι Δημητριακά, φασόλια και όσπρια – φιστίκια, σόγια και τα προϊόντα τους, όσπρια. Τα δημητριακά και τα όσπρια έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες που ονομάζονται λεκτίνες, οι οποίες προκαλούν αυξημένη διαπερατότητα στο έντερο. Αλκοόλ – Περιέχει υγρή ζάχαρη προκαλώντας φλεγμονή και επίσης πυροδοτεί τυχόν λοιμώξεις του εντέρου όπως SIBO, παράσιτα, H Pylori και Candida. Κρυφές πηγές γλουτένης – διαβάζετε πάντα τις ετικέτες καθώς η γλουτένη κρύβεται σε πολλά τρόφιμα και πρόσθετα, ακόμη και σε προϊόντα προσωπικής φροντίδας. ΜΣΑΦ – Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, ιβουπροφαίνη, ναπροξένη, δικλοφενάκη, ασπιρίνη και η παρακεταμόλη προκαλούν φλεγμονή του εντέρου. Τεχνητά γλυκαντικά – Γαλακτωματοποιητές, πυκνωτικά και άλλα πρόσθετα τροφίμων: κόμμι γκουάρ, καραγενάνη, κόμμι ξανθάνης και άλλα πρόσθετα. |
Η παρατεταμένη διάρκεια στην 1η φάση από 6 εβδομάδες έως 6 μήνες οφείλεται στα Β-κύτταρα του πλάσματος που ζουν από μερικές ημέρες έως μερικούς μήνες, ενώ τα αντισώματα ανοσοσφαιρίνης G (IgG) που σχετίζονται κυρίως με την ανοσολογική ανοχή έχουν χρόνο ημιζωής 21 ημερών.
2η φάση Επαναεισαγωγή
Η επαναεισαγωγή των τροφών ξεκινά κατά το χρονικό διάστημα όταν έχουν μειωθεί σημαντικά τα συμπτώματα. Ο χρόνος επαναεισαγωγής διαφέρει από άτομο σε άτομο. Κάθε οργανισμός ανταποκρίνεται διαφορετικά και επηρεάζεται από παράγοντες όπως το άγχος, η συμμόρφωση στο πρωτόκολλο και πόσο σοβαρή είναι η ασθένεια.
- Ξεκινήστε αργά τρώγοντας μία μικρή μπουκιά και μετά περιμένετε 15 λεπτά.
- Εάν δεν υπάρχει αντίδραση, πάρτε μια μεγαλύτερη μπουκιά και μετά περιμένετε 2-3 ώρες.
- Εάν δεν υπάρχει αντίδραση, φάτε μια κανονική μερίδα και, στη συνέχεια, σταματήστε να τρώτε αυτό το φαγητό για την υπόλοιπη εβδομάδα.
- Εάν δεν υπάρχει αντίδραση, μπορείτε να προσθέσετε αυτό το φαγητό πίσω στη διατροφή σας.
- Επαναλάβετε τη διαδικασία και στα υπόλοιπα τρόφιμα
Καλό είναι να εντάξετε όσα περισσότερα τρόφιμα μπορείτε αυξάνοντας έτσι την ποικιλομορφία του μικροβιώματος σας. Αυτή η διαδικασία μπορεί να κρατήσει και 6 μήνες. Όσον αφορά τη γλουτένη μπορείτε να την επαναφέρετε στη διατροφή σας μόνο όταν έχετε πλήρη ύφεση των συμπτωμάτων.
Δεν υπάρχει κάποιος κανόνας σχετικά με την έναρξη επαναφοράς τον τροφίμων. Επομένως, μπορούμε να συστήσουμε την επαναφορά των τροφίμων που αρέσουν περισσότερο στον ασθενή μας ή αυτά που θα προκαλέσουν τις λιγότερες αρνητικές αντιδράσεις ενσωματώνοντας τα τρόφιμα σε 4 ομάδες:
1η ομάδα : κρόκοι αυγών, όσπρια, σπορέλαια και έλαια ξηρών καρπών
2η ομάδα: ξηροί καρποί και σπόροι, κακάο, ασπράδια αυγών και αλκοόλ
3η ομάδα: κάσιους και φιστίκια, μελιτζάνες, καφέ και γαλακτοκομικά προϊόντα που έχουν υποστεί ζύμωση
4η ομάδα: όλα τα γαλακτοκομικά, λευκό ρύζι, στυχνοειδή, και τα δημητριακά χωρίς γλουτένη
3η Φάση Συντήρησης
Η τελευταία φάση AIP περιλαμβάνει τη διατήρηση του πρωτοκόλλου και δεν έχει συγκεκριμένη διάρκεια. Στόχος είναι η υιοθέτηση της υγιεινής διατροφής και ενός ήρεμου τρόπου ζωής που θα μειώσει τις αυτοάνοσες αποκρίσεις.
Μειονεκτήματα της ΑΙΡ
- Το AIP είναι αυστηρό διατροφικό πρότυπο το οποίο δεν μπορεί να εφαρμοστεί εφ’ όρου ζωής
- Παρατηρήθηκαν ελλείψεις σε φυλλικό οξύ, Β12 και ριβοφλαβίνη κυρίως σε γυναίκες, για το λόγο αυτό είναι σημαντική η εξατομίκευση ενός καλά σχεδιασμένου διαιτολογίου από εγκεκριμένο διαιτολόγο.
- Η παρατεταμένη παραμονή στη φάση του αποκλεισμού μπορεί να θέσει ένα άτομο σε κίνδυνο για ανεπάρκεια θρεπτικών συστατικών και πιθανό υποσιτισμό.
- Δεν υπάρχουν μακροπρόθεσμα δεδομένα για τη φάση συντήρησης του AIP.
- Δεν υπάρχουν οδηγίες ή στοιχεία για την επάρκεια στην πρόσληψη πρωτεΐνης.
- Πολλά άτομα εμφανίζουν πονοκεφάλους, κόπωση, ευερεθιστότητα ή εξάρσεις του δέρματος, που μπορεί να διαρκέσουν περίπου μία εβδομάδα
- Επηρεάζεται η κοινωνική ζωή των ατόμων λόγω των διατροφικών περιορισμών
Μελλοντικές προοπτικές
Όσον αφορά τα αυτοάνοσα νοσήματα, η δίαιτα AIP έχει εφαρμοστεί σε ειδικά όργανα και συστηματικά αυτοάνοσα νοσήματα. Τέτοια όπως, η θυρεοειδίτιδα Hashimoto (HT), η IBD και η ρευματοειδής αρθρίτιδα (RA), βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής και τα συμπτώματα που σχετίζονται με τη νόσο.
Επίσης η δίαιτα ΑΙΡ μπορεί να εφαρμοστεί στα άτομα που εμφανίζουν έκζεμα και ημικρανίες, τροφικές αλλεργίες, οισοφαγίτιδα και σε άτομα που έχουν διαγνωστεί με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ADHD) .
Παρόλο που δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα, το AIP χρησιμοποιείται ως ένα πιθανό σχήμα διατροφής σε ασθενείς με συστηματικό ερυθηματώδη λύκο.
Φαίνεται ότι είναι ένα αρκετά υποσχόμενο πρωτόκολλο για τον έλεγχο των αυτοάνοσων νοσημάτων. Χρειάζονται όμως, να γίνουν αρκετές μελέτες για να διαπιστωθεί αν είναι αποτελεσματικό και ασφαλές.
Βιβλιογραφία
Ballantyne S. Victory Belt Publishing; 2013. The Paleo Approach : reverse autoimmune disease and heal your body. Las Vegas.
Gonsalves N., Yang G.Y., Doerfler B., Ritz S., Ditto A.M., Hirano I.
Elimination diet effectively treats eosinophilic esophagitis in adults; food reintroduction identifies causative factors. Gastroenterology. 2012;142 doi: 10.1053/J.GASTRO.2012.03.001. 1451–e15.
Pardali E., et al Autoimmune protocol diet: A personalized elimination diet for patients with autoimmune disease https://doi.org/10.1016/j.metop.2024.100342
Schoenbach A. Autoimmune protocol diet (AIP) for lupus. LupusCorner. 2020 https://lupuscorner.com/autoimmune-protocol-diet-aip-for-lupus/ Accessed on 30th Dec 2024.
What is the AIP diet (Autoimmune Protocol diet)? https://londoncfm.co.uk/what-is-the-aip-diet-autoimmune-protocol-diet/
