Επινεφρίδια: Tι είναι, παθήσεις & συμπτώματα

Facebook
Twitter
LinkedIn
Reddit
Telegram

Τα επινεφρίδια βρίσκονται πάνω από κάθε νεφρό, το κάθε ένα ζυγίζει 4-5 γραμμάρια σε έναν ενήλικα και ανιχνεύονται για πρώτη φορά στις 6 εβδομάδες κύησης.

Τι κάνουν τα επινεφρίδια

Κάθε επινεφρίδιο αποτελείται από δύο διακριτά μέρη: το εξωτερικό μέρος που ονομάζεται φλοιός και τον εσωτερικό μυελό.

Τα επινεφρίδια εκκρίνουν διάφορες ορμόνες οι οποίες δρουν ως “χημικοί αγγελιοφόροι”. Αυτές οι ορμόνες ταξιδεύουν στην κυκλοφορία του αίματος και δρουν σε διάφορους ιστούς του σώματος για να τους επιτρέψουν να λειτουργήσουν σωστά.

Όλες οι ορμόνες του φλοιού των επινεφριδίων είναι στεροειδείς ενώσεις που κατασκευάζονται από χοληστερόλη. Παράγουν ορμόνες που ρυθμίζουν το ανοσοποιητικό σύστημα, την αρτηριακή πίεση, τον μεταβολισμό και την αντίδραση στο στρες.

Επιπλέον, βοηθούν επίσης το σώμα σας να κάνει τα εξής:

  • Να προάγει τη σωστή καρδιαγγειακή λειτουργία
  • Βοηθά στον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε στο στρες
  • Να χρησιμοποιεί σωστά τους υδατάνθρακες και τα λίπη
  • Βοηθά στη διανομή του αποθηκευμένου λίπους
  • Σας δίνει οσμή σώματος και ηβικής τρίχας
  • Προωθεί τις υγιείς γαστρεντερικές λειτουργίες

Ορμόνες παράγουν τα επινεφρίδια

Ο φλοιός των επινεφριδίων παράγει τρεις ορμόνες:

Ορυκτοκορτικοειδή

Ηη σημαντικότερη είναι η αλδοστερόνη. Αυτή η ορμόνη συμβάλλει στη διατήρηση των επιπέδων αλατιού και νερού του σώματος, τα οποία με τη σειρά τους ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση. Χωρίς αλδοστερόνη, τα νεφρά χάνουν υπερβολικές ποσότητες αλατιού (νάτριο) και, κατά συνέπεια, νερού, οδηγώντας σε σοβαρή αφυδάτωση και χαμηλή αρτηριακή πίεση.

 Γλυκοκορτικοειδή

Κυρίως κορτιζόλη. Η ορμόνη αυτή εμπλέκεται στην αντίδραση σε ασθένειες και συμβάλλει επίσης στη ρύθμιση του μεταβολισμού του σώματος. Η κορτιζόλη διεγείρει την παραγωγή γλυκόζης βοηθώντας τον οργανισμό να απελευθερώσει τα απαραίτητα συστατικά από τις αποθήκες (λίπος και μυς) για την παραγωγή γλυκόζης. Έχει επίσης σημαντικές αντιφλεγμονώδεις επιδράσεις.

Επινεφριδιακά ανδρογόνα

Ανδρικές ορμόνες του φύλου κυρίως δεϋδροεπιανδροστερόνη (DHEA) και τεστοστερόνη. Όλες έχουν ασθενείς επιδράσεις, αλλά παίζουν ρόλο στην προσωρινή πρώιμη ανάπτυξη των ανδρικών γεννητικών οργάνων στην παιδική ηλικία και στην τριχοφυΐα του γυναικείου σώματος κατά την εφηβεία.

Η αδρενοκορτικοτροπική ορμόνη (ACTH), που εκκρίνεται από την πρόσθια υπόφυση, επηρεάζει κυρίως την απελευθέρωση γλυκοκορτικοειδών και επινεφριδιακών ανδρογόνων από τα επινεφρίδια και, σε πολύ μικρότερο βαθμό, διεγείρει επίσης την απελευθέρωση αλδοστερόνης.

Ο μυελός των επινεφριδίων παράγει κατεχολαμίνες

Οι κατεχολαμίνες περιλαμβάνουν την αδρεναλίνη, τη νοραδρεναλίνη και μικρές ποσότητες ντοπαμίνης. Αυτές οι ορμόνες είναι υπεύθυνες για όλα τα φυσιολογικά χαρακτηριστικά της αντίδρασης στο στρες, της λεγόμενης αντίδρασης “μάχης ή φυγής”.

Δράσεις των ορμονών που παράγονται από τα επινεφρίδια

Κορτιζόλη

Η κορτιζόλη είναι μια γλυκοκορτικοειδής ορμόνη που παράγεται από τη ζώνη fasciculata και διαδραματίζει διάφορους σημαντικούς ρόλους στο σώμα.

Βοηθά στον έλεγχο της χρήσης των λιπών, των πρωτεϊνών και των υδατανθράκων από το σώμα, καταστέλλει τη φλεγμονή, ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση, αυξάνει το σάκχαρο στο αίμα και μπορεί επίσης να μειώσει τον σχηματισμό οστών. Αυτή η ορμόνη ελέγχει επίσης τον κύκλο ύπνου/αφύπνισης. Εκλύεται σε περιόδους στρες για να βοηθήσει το σώμα σας να πάρει μια ενεργειακή ώθηση και να χειριστεί καλύτερα μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Τα επινεφρίδια παράγουν ορμόνες ως απάντηση σε σήματα από την υπόφυση στον εγκέφαλο, η οποία αντιδρά σε σήματα από τον υποθάλαμο, που βρίσκεται επίσης στον εγκέφαλο. Αυτό αναφέρεται ως άξονας υποθαλάμου υπόφυσης επινεφριδίων. Ως παράδειγμα, για να παράγει ο επινεφρίδιος αδένας κορτιζόλη, συμβαίνουν τα εξής:

  • Ο υποθάλαμος παράγει την ορμόνη απελευθέρωσης κορτικοτροπίνης (CRH) που διεγείρει την υπόφυση να εκκρίνει την ορμόνη αδρενοκορτικοτροπίνης (ACTH)
  • Η ACTH διεγείρει στη συνέχεια τα επινεφρίδια να παράγουν και να απελευθερώνουν ορμόνες κορτιζόλης στο αίμα

Κανονικά, τόσο ο υποθάλαμος όσο και η υπόφυση μπορούν να αντιληφθούν αν στο αίμα κυκλοφορεί η κατάλληλη ποσότητα κορτιζόλης. Εάν υπάρχει υπερβολικά πολλή ή υπερβολικά λίγη κορτιζόλη, οι αδένες αυτοί αλλάζουν αντίστοιχα την ποσότητα της CRH και της ACTH που απελευθερώνεται. Αυτό αναφέρεται ως βρόχος αρνητικής ανατροφοδότησης.

Η υπερβολική παραγωγή κορτιζόλης μπορεί να προκύψει από όζους στα επινεφρίδια ή από υπερβολική παραγωγή ACTH από όγκο στην υπόφυση ή από άλλη πηγή.

Αλδοστερόνη

Αυτή η ορυκτοκορτικοειδής ορμόνη που παράγεται από τη ζώνη του σπειράματος παίζει κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και ορισμένων ηλεκτρολυτών (νάτριο και κάλιο). Η αλδοστερόνη στέλνει σήματα στους νεφρούς, με αποτέλεσμα οι νεφροί να απορροφούν περισσότερο νάτριο στην κυκλοφορία του αίματος και να απελευθερώνουν κάλιο στα ούρα. Αυτό σημαίνει ότι η αλδοστερόνη συμβάλλει επίσης στη ρύθμιση του pH του αίματος ελέγχοντας τα επίπεδα των ηλεκτρολυτών στο αίμα.

DHEA και ανδρογόνα στεροειδή

Αυτές οι ορμόνες που παράγονται από τη δικτυωτή ζώνη είναι ασθενείς ανδρικές ορμόνες.

Είναι πρόδρομες ορμόνες που μετατρέπονται στις ωοθήκες σε γυναικείες ορμόνες (οιστρογόνα) και στους όρχεις σε ανδρικές ορμόνες (ανδρογόνα). Ωστόσο, τα οιστρογόνα και τα ανδρογόνα παράγονται σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τις ωοθήκες και τους όρχεις.

Επινεφρίνη (αδρεναλίνη) και νορεπινεφρίνη (νοραδρεναλίνη)

Ο μυελός των επινεφριδίων, το εσωτερικό τμήμα ενός επινεφριδίου, ελέγχει τις ορμόνες που ξεκινούν την αντίδραση φυγής ή μάχης. Οι κύριες ορμόνες που εκκρίνονται από το μυελό των επινεφριδίων περιλαμβάνουν την επινεφρίνη (αδρεναλίνη) και τη νορεπινεφρίνη (νοραδρεναλίνη), οι οποίες έχουν παρόμοιες λειτουργίες.

Μεταξύ άλλων, οι ορμόνες αυτές είναι ικανές να αυξάνουν τον καρδιακό ρυθμό και τη δύναμη των καρδιακών συσπάσεων, να αυξάνουν τη ροή του αίματος στους μυς και τον εγκέφαλο, να χαλαρώνουν τους λείους μύες των αεραγωγών και να βοηθούν στο μεταβολισμό της γλυκόζης (σάκχαρο). Ελέγχουν επίσης τη συμπίεση των αιμοφόρων αγγείων (αγγειοσύσπαση), συμβάλλοντας στη διατήρηση της αρτηριακής πίεσης και αυξάνοντάς την ως απάντηση στο στρες.

Όπως και αρκετές άλλες ορμόνες που παράγονται από τα επινεφρίδια, η επινεφρίνη και η νορεπινεφρίνη ενεργοποιούνται συχνά σε καταστάσεις σωματικής και συναισθηματικής καταπόνησης, όταν το σώμα σας χρειάζεται πρόσθετους πόρους και ενέργεια για να αντέξει την ασυνήθιστη καταπόνηση.

Τι είναι οι διαταραχές των επινεφριδίων;

Οι διαταραχές των επινεφριδίων ποικίλλουν από άποψη αιτιότητας και θεραπείας.

Ωστόσο, μπορούν να εμποδίσουν σοβαρά ένα άτομο να ευδοκιμήσει, τόσο σωματικά όσο και ψυχικά. Οι ακόλουθες διαταραχές των επινεφριδίων περιλαμβάνουν:

Νόσος του Addison

Αυτή η διαταραχή της επινεφριδιακής ανεπάρκειας προκαλείται από την υποπαραγωγή των επινεφριδίων.

Συνήθως πυροδοτείται από μια προϋπάρχουσα αυτοάνοση διαταραχή, όπως ο HIV, ο λύκος και ο διαβήτης τύπου Ι. Η αδυναμία παραγωγής επαρκών ποσοτήτων ορμονών, συμπεριλαμβανομένης της κορτιζόλης και της αλδοστερόνης, μπορεί να οδηγήσει σε κόπωση, ναυτία, μυϊκή αδυναμία και τελικά να οδηγήσει σε κρίση Addison ή κρίση επινεφριδίων.

Είναι μια απειλητική για τη ζωή κατάσταση που απαιτεί άμεση θεραπεία και νοσηλεία.

Νόσος του Cushing

Σε άμεση αντίθεση με τη νόσο Addison, η νόσος Cushing προκαλείται από την υπερπαραγωγή ορμονών εντός των επινεφριδίων.

Τα επινεφρίδια στέλνουν υπερβολική ποσότητα κορτιζόλης στην κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας παχυσαρκία, υψηλή αρτηριακή πίεση, υπερβολική τριχοφυΐα στο πρόσωπο, ακανόνιστους εμμηνορροϊκούς κύκλους και ευαισθησία σε μώλωπες.

Αυτά τα συμπτώματα μπορούν να αποτρέψουν απόλυτα την υψηλή ποιότητα ζωής. Απαιτούν επαγγελματική διάγνωση, παρακολούθηση και θεραπεία.

Τυχαίο επινεφρίδιο

Προκαλείται από μάζες ή όγκους που βρίσκονται στα επινεφρίδια. Οι μάζες μπορούν να εκκρίνουν πρόσθετες ορμόνες και να προκαλέσουν χάος στο σώμα. Συχνά απαιτείται χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεσή τους.

Φαιοχρωμοκυττώματα

Όσοι πάσχουν από αυτή τη διαταραχή των επινεφριδίων υποφέρουν από όγκους που αναπτύσσονται στον μυελό, οδηγώντας σε υπερπαραγωγή επινεφρίνης και νορεπινεφρίνης.

Η περίσσεια αυτών των ορμονών προκαλεί υψηλή αρτηριακή πίεση, η οποία θα μπορούσε τελικά να προκαλέσει καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό επεισόδιο.

Όγκοι της υπόφυσης

Οι όγκοι της υπόφυσης είναι μη φυσιολογικοί όγκοι που αναπτύσσονται στην υπόφυση.

Ορισμένοι όγκοι της υπόφυσης προκαλούν περίσσεια ορμονών που ρυθμίζουν σημαντικές λειτουργίες του σώματος. ‘Αλλοι προκαλούν την παραγωγή χαμηλότερων επιπέδων ορμονών από την υπόφυση. Οι περισσότεροι είναι μη καρκινικοί (καλοήθεις) όγκοι (αδενώματα). Τα αδενώματα δεν εξαπλώνονται σε άλλα σημεία του σώματος αλλά παραμένουν στην υπόφυση ή στον περιβάλλοντα ιστό.

Υπάρχουν πολλές επιλογές για τη θεραπεία όγκων της υπόφυσης, συμπεριλαμβανομένης της αφαίρεσης του όγκου, του ελέγχου της ανάπτυξής του και του ελέγχου των επιπέδων των ορμονών με φάρμακα. Ο γιατρός σας μπορεί να συστήσει μια προσέγγιση παρακολούθησης.

Καταστολή των επινεφριδίων

Η χρήση στεροειδών οδηγεί συχνά στην καταστολή των επινεφριδίων. Δεδομένου ότι τα στεροειδή μιμούνται την κορτιζόλη, τα επινεφρίδια μπορούν να ειδοποιηθούν να απελευθερώσουν λιγότερη από αυτή την κορτιζόλη.

Όταν η φαρμακευτική αγωγή με στεροειδή διακόπτεται αμέσως, τα επινεφρίδια μπορεί να μην λάβουν το μήνυμα να αναλάβουν τη δημιουργία κορτιζόλης. Μια ορμονική ανισορροπία μπορεί να εξασφαλίσει και να προχωρήσει για εβδομάδες ή και μήνες μέχρι τα επινεφρίδια να ισορροπήσουν και πάλι.

Τι προκαλεί διαταραχές των επινεφριδίων;

Οι διαταραχές των επινεφριδίων προκαλούνται από προβλήματα στους ίδιους τους αδένες που προκαλούν υπερπαραγωγή ή υποπαραγωγή ορμονών. Προκαλούνται επίσης από προβλήματα σε άλλους αδένες, όπως η υπόφυση. Η γενετική μπορεί επίσης να παίζει ρόλο σε ορισμένες διαταραχές των επινεφριδίων. Σε πολλές περιπτώσεις, κανείς δεν γνωρίζει πραγματικά γιατί αναπτύσσονται οι διαταραχές.

Ποια είναι τα συμπτώματα των διαταραχών των επινεφριδίων;

Οι διαταραχές των επινεφριδίων μπορούν να εμφανιστούν με διάφορους τρόπους.

Τα συμπτώματα μπορεί να ποικίλλουν ανάλογα με το άτομο και τις προϋπάρχουσες καταστάσεις, αλλά συχνά περιλαμβάνουν τα εξής: 

  • Απώλεια βάρους
  • Μυϊκή αδυναμία
  • Κόπωση
  • Σκουρότητα του δέρματος
  • Πονοκέφαλοι
  • Ναυτία
  • Εμετός
  • Διάρροια
  • Λαχτάρα για αλμυρά τρόφιμα
  • Πληγές στο στόμα
  • Κοιλιακός πόνος
  • Δυσκοιλιότητα

Ενώ τα συμπτώματα ποικίλλουν, υπάρχουν συγκεκριμένα κυρίαρχα σημάδια που δείχνουν ότι κάτι μπορεί να μην πάει καλά με τα επινεφρίδια σας. Αυτά περιλαμβάνουν:

Κοιλιακό άλγος και απώλεια βάρους

Οι ορμόνες που παράγονται στα επινεφρίδια ελέγχουν την όρεξή μας και την επεξεργασία της τροφής. Όταν υπερλειτουργούν ή υποπαράγονται, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πεπτικά προβλήματα και μπορεί να εμποδίσει το σώμα σας να συλλέξει τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται από τις πηγές τροφής.

Υψηλή αρτηριακή πίεση

Αν και αυτό το σύμπτωμα μπορεί να είναι σημάδι μιας μεγάλης ποικιλίας παθήσεων, είναι ιδιαίτερο για τις διαταραχές των επινεφριδίων όταν συνδυάζεται με χαμηλά επίπεδα νατρίου, πονοκεφάλους και έξαψη του προσώπου. Η υπερπαραγωγή ορμονών μπορεί να διαταράξει τη συγκεκριμένη ισορροπία νερού και αλατιού στην κυκλοφορία του αίματος, στέλνοντας τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης στα ύψη.

­ Ειδικά αυτά τα συμπτώματα της νόσου Addison μπορεί να σηματοδοτούν ένα υποκείμενο ζήτημα που χρήζει άμεσης αντιμετώπισης. Η έλλειψη ορμονών μπορεί να προκαλέσει πτώση της αρτηριακής πίεσης, αποδυνάμωση των μυών και γενική κόπωση. Πολλοί που τελικά διαγιγνώσκονται με τη νόσο του Addison βιώνουν συχνά πρώτα μια κρίση Addison, η οποία ειδοποιεί τους γιατρούς για την ανεπάρκεια των επινεφριδίων.

Οι παράγοντες κινδύνου για τις διαταραχές των επινεφριδίων μπορεί να ποικίλλουν. Η πλειονότητα των περιπτώσεων όμως προκαλείται από υποκείμενες αυτοάνοσες διαταραχές. Άλλοι προκαθοριστικοί παράγοντες μπορεί να περιλαμβάνουν:

  • Χρόνια νοσήματα, συμπεριλαμβανομένης της φυματίωσης
  • Προηγούμενες λοιμώξεις
  • Χειρουργικές επεμβάσεις που αφαίρεσαν τμήματα των επινεφριδίων
  • Αυτοάνοσα νοσήματα όπως η νόσος του Graves, ο λύκος ή ο HIV
  • Ορισμένα αντιμυκητιασικά φάρμακα

Πώς διαγιγνώσκονται και αντιμετωπίζονται οι διαταραχές στα επινεφρίδια

Η διάγνωση των διαφόρων διαταραχών των επινεφριδίων μπορεί να διαφέρει κατά περίπτωση.

Ωστόσο, η αρχική διαδικασία ξεκινά συνήθως με τη συζήτηση με τον γιατρό πρωτοβάθμιας περίθαλψης σχετικά με τα συμπτώματα που αντιμετωπίζετε. Η τήρηση ημερολογίου με συγκεκριμένα συμπτώματα και το πότε αυτά εμφανίζονται μπορεί να βοηθήσει καλύτερα τον γιατρό πρωτοβάθμιας περίθαλψης στη διάγνωση, παρακολούθηση και θεραπεία των διαταραχών των επινεφριδίων.

Αφού συζητήσετε τα συμπτώματα, ο γιατρός σας μπορεί να παραγγείλει μια εξέταση αίματος για τον έλεγχο των επιπέδων καλίου και νατρίου. Μπορεί επίσης να πραγματοποιήσει απεικονιστικές εξετάσεις, συμπεριλαμβανομένης της μαγνητικής τομογραφίας ή της αξονικής τομογραφίας που μπορεί να ανιχνεύσει πιθανούς όγκους, κοιλιακό πρήξιμο ή άλλα ζητήματα που σχετίζονται με διαταραχές των επινεφριδίων.

Θεραπεία

Η θεραπεία για τις διαταραχές των επινεφριδίων στις οποίες εκδηλώνονται όγκοι είτε στους ίδιους τους αδένες είτε στην υπόφυση περιλαμβάνει συνήθως κάποιο είδος χειρουργικής επέμβασης. Η επέμβαση μπορεί να είναι ελάχιστα επεμβατική ανάλογα με το μέγεθος ή τη σοβαρότητα των όγκων.

Τα πλεονεκτήματα αυτής της θεραπείας περιλαμβάνουν την ακριβή, ολική αφαίρεση των εν λόγω όγκων και οι ασθενείς μπορεί να μην χρειαστούν πρόσθετες χειρουργικές επεμβάσεις. Το μειονέκτημα της χειρουργικής επέμβασης μπορεί να είναι οι σχετικοί παράγοντες κινδύνου, συμπεριλαμβανομένης της λοίμωξης και του χρόνου ανάρρωσης.

Η θεραπεία καταστολής ή υποκατάστασης ορμονών προσφέρει ανακούφιση σε όσους πάσχουν από τη νόσο του Addison ή τη νόσο του Cushing. Για τους ασθενείς με νόσο του Addison, ο γιατρός σας μπορεί να συνταγογραφήσει καθημερινά φάρμακα που συμπληρώνουν τη φυσική παραγωγή ορμονών των επινεφριδίων σας.

Η μη λήψη αυτού του φαρμάκου μπορεί να οδηγήσει σε κρίση επινεφριδίων. Όσοι πάσχουν από τη νόσο Cushing μπορεί να λαμβάνουν φάρμακα που βοηθούν στην καταστολή της υπερπαραγωγής ορμονών. Πολλοί έχουν βρει επιτυχία στη διαχείριση των διαταραχών των επινεφριδίων τους μέσω της φαρμακευτικής αγωγής που σχετίζεται με τις ορμόνες και έχουν συνεχίσει να ζουν ευτυχισμένη και υγιή ζωή. Ωστόσο, για ορισμένους, η συνταγογραφούμενη φαρμακευτική αγωγή μπορεί να είναι ακριβή ή μπορεί να προκαλέσει την εμφάνιση άλλων συμπτωμάτων που σχετίζονται με το συγκεκριμένο φάρμακο.

Για τις διαταραχές των επινεφριδίων που αφορούν όγκους, υπάρχει πιθανότητα  θεραπείας. Όταν εντοπίζονται έγκαιρα και αφαιρούνται, ο καρκίνος των επινεφριδίων μπορεί να σταματήσει εντελώς. Το ίδιο ισχύει και για τους όγκους της υπόφυσης. Η επεμβατική χειρουργική επέμβαση μέσω των ρουθουνιών μπορεί να αφαιρέσει αυτούς τους όγκους και να αποκαταστήσει μια υγιή λειτουργία. Εάν αφεθούν χωρίς θεραπεία, οι καρκινικοί όγκοι μπορεί να εξαπλωθούν σε άλλα εσωτερικά όργανα και να δημιουργήσουν απειλητικά για τη ζωή προβλήματα.

Βιβλιογραφία

.

Facebook
Twitter
LinkedIn
Reddit
Telegram

Περισσότερα άρθρα

Scroll to Top